مقالات

بازکاوی ضرورت‌های فرهنگی و ادبی انتظار و ارزیابی میزان آشنایی جوانان با مبانی مهدوی و معیارهای مربوطه

بازکاوی ضرورت‌های فرهنگی و ادبی انتظار و ارزیابی میزان آشنایی جوانان با مبانی مهدوی و معیارهای مربوطه

منصور نیک پناهâ[۱]

سیدمیثم مظلوم‌زادهââ[۲] منصوره پورجعفرâââ[۳]

چکیده

اندیشه­ ظهور منجی در بیش‌تر فرق و ملل به گونه­ای خاص منعکس گردیده تا جایی­که ترسیم زوایای آینده بشر، یکی از دغدغه­های دایمی انسان عصر امروز گردیده است. ضرورت بیان این مسائل برای قشر جوان و وظیفه­ای که بر عهده آن‌هاست، از اهم واجبات تلقی می­گردد. دین اسلام از آیین­هایی است که برای آینده بشر چهارچوب و فضای روشنی ترسیم کرده است. نگرانی آحاد جامعه اسلامی، غفلت نسل جوان، که سکانداران آینده­ جامعه بشری هستند، از زمینه‌سازی ظهور است. در این پژوهش تلاش بر این است تا با طرح سوالات متنوع، میزان آگاهی قشر جوان را بر مبانی فرهنگ مهدوی و انتظار بسنجیم. از طرف دیگر، بر آنیم تا تهدیدها و آسیب­های مباحث ظهور را در میان جوانان به ارزیابی بنشینم و همچنین بدانیم آیا در نوع نگاه پسران و دختران به این مسایل تفاوتی وجود دارد، یا نه.

کلید واژه­ها: مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف، ظهور، انتظار، جوان.

 

مقدمه

اندیشه­ ظهور ابرمردی که آرمان‌شهر را بر روی زمین بنیان‌گذاری نماید، اندیشه‌ا­ی عمیق و باستانی است که متفکران و اندیشمندانی همچون افلاطون و ارسطو تا فارابی و تامس مور[۴] گوشه­هایی از آن را ترسیم نموده­اند. از این رو، در کتاب جمهوریت افلاطون تئوری آرمان‌شهر را می­توان ملاحظه نمود (ر.ک افلاطون، ۱۳۴۸: ص۹۹۴) ارسطو نیز با تکمیل دیدگاه افلاطون «بهترین نوع حکومت را تامین سعادت جامعه قلمداد می­کند» (ارسطو، ۱۳۳۷: ص۱۴۵). فارابی هم با کمی تغییر، «هدف معموره زمین (مدینه فاضله) را رسیدن به سعادت می­داند» (فارابی، ۱۳۵۸: ص۱۴۸) و در نهایت آرمان‌شهر را جایی می­دانند که همه شهر وندان در آن احساس آرامش نمایند (Jzoia، ۱۹۷۸م: ص۷).

اندیشه رسیدن بشر به مدینه فاضله در اسطوره­ها نیز قابل رصد است؛ به گونه­‌ای که «جمشید، بهشتی به نام ورجمکرد بنا می­گذارد» (پورداود، ۱۳۵۶: ص۴۲۲)؛ یا در شاهنامه فردوسی از چنین شهری پرده‌برداری می­شود:

چنین سال سیصد همی رفت کار

ندیدند مرگ اندر آن روزگار
ز رنج و ز بدشان نبود آگهی

میان بسته دیوان بسان رهی
به فرمان مردم نهادند گوش

ز رامش جهان پر ز آواز نوش
(فردوسی، ۱۳۵۳: ج۳، ص۲۵۴).

طبق آیات و احادیث اسلامی، زمان ظهور امنیت و آرامش بر همه حکمفرما می­گردد (مجلسی، ۱۴۰۰: ج۲، ص۳۳۸). صحبت از مساوات و عدالت است (حکیمی، ۱۳۶۰: ص۱۱۹) و گسترش رفاه عمومی (بهروز لک، ۱۳۷۸: ص۷۱). مسلمانان جهان، چشم به راه رسیدن این آمال و آرزوی بزرگ هستند که به واقعیت تبدیل شود. این‌که این آرمان تا چه اندازه با جان و قلب مسلمین عجین گردیده است و از طرف دیگر، قشرهای مختلف امت اسلامی به این امر مهم چگونه می­نگرند؛ خود بحثی جداگانه است که شایسته نقد و ارزیابی است.

بیان مسئله

«آینده گرایی»[۵] (فیوچریسم) از جمله مباحثی است که در طول تاریخ، علی­الخصوص در جهان فعلی، نگاه بسیاری از نظریه‌پردازان و متفکران را به سوی خود معطوف کرده است؛ تا جایی­که بعضی از صاحب نظران، از قبیل کریس نلسن[۶] با تدوین اثری تحت عنوان «تاریخچه مختصر درباره آخرالزمان» تمام پیش­گویی­ها در باب آینده را جمع­آوری و شاعری همچون توماسو مارینتی[۷]با انتشار بیانیه مکتب هنری، فیوچریسم (آینده گری) را پی ریزی نموده است (دیویس، ۱۳۸۸: ص۹۵۱). این مبانی فکری، با چشم انداز مدینه فاضله[۸] سبب گردیده ممالک مختلف برای قشر جوان، تئوری هایی را ترسیم کنند تا براساس  آن، راه آینده نسل جوان خود را طراحی نمایند. تربیت نسل جوان، متناسب با جهت گیری­های فرهنگی و مذهبی زمینه ساز نفوذ و در عین حال بستر ساز اشاعه­ اندیشه­های شوم سیاسی و اجتماعی و اقتصادی ممالک استثمارگر خواهدشد. لذا مسئله پایان جهان که امروز، به شدت از سوی جهان غرب با هجمه­ تبلیغی سنگین به اشکال مختلف، پیش کشیده می­شود؛ بیش‌تر نسل جوان ما را هدف قرار داده؛ به گونه­یی که مبانی مستحکم عقیدتی خودشان مورد غفلت قرار گرفته است. این استحاله فرهنگی، خودباختگی و مجذوبیت در برابر زرق و برق میان­تهی تئور­های آنان را در پی دارد. اکنون سوال اصلی، نوع نگاه قشر جوان به آینده جهان است که غفلت از آن، می‌تواند عامل نگرانی باشد؛ چراکه جوانان زمینه‌ساز آینده مملکت ما هستند. در صورت احساس نیاز، لازم است برای این سطح از جامعه برنامه ریزی ویژه­‌ای طراحی نمود.

ضرورت تحقیق

برای درک ضرورت پرداختن به مباحث مربوط به مهدویت و منجی و در عین حال فلسفه انتظار فرج، مسئله را از چند منظر می‌توان مورد بررسی قرار داد.آنچه مسلم است تأکید فراوان به اصل انتظار است؛ چنان‌که امام جعفر صادق علیه السلام وقتی ویژگی مسلمانان واقعی را برمی‌شمارد، انتظار قائم را جزو این اصول می‌داند: «أنْ لاالَه الا الله وانّ محمدا عبدُهُ و رسولُهُ و الاقرارُ بما اَمَراللهُ والولایهُ لنا والبرائهُ من أَعدائِنا یعنی الائمهَ خاصهً والتسلیَم لهُم والوَرَعُ والاجتِهادُ و الطُمأْنینهُ والانتِظارُ للقائمِ» (نعمانی، ۱۳۷۹: ص۲۰۰)

جواد الائمه علیه السلام نیز انتظار در غیب را واجب می­داند: «ان القائمَ مِنّا هو المَهْدیُ الَّذِی یَجِبُ أنْ یُنْتَظَر فی غّیْبَتِهِ» (صدوق، ۱۳۸۵: ج ۲، ص ۳۷).

با لحاظ قرار دادن این اصل به عنوان یکی از امور پایه­ای و ایمانی مسلمین، وجوب نگرش و اهتمام به مبانی انتظار از چند زاویه اهمیت پیدا می­نماید:

۱-توجه به حقیقت ظهور

آن‌گاه که مقرر می‌شود جامعه اسلامی برای رسیدن به اهداف عالی و وعده تاریخ، اقدام نماید؛ حقیقت ظهور رو می‌نماید. در واقع، شناخت موعود واقعی فی النفسه برای مسلمانان تکامل و اصلاح در پی دارد. این ایده، انتظار در پی دارد و انتظار به معنای نشستن صرف و آه کشیدن و دست روی دست گذاشتن نیست؛ ابتدا، شما فقط منتظر بهبود  وضعیت معنوی و مادی زندگی خود و اطرافیان نباشید… بلکه این انتظار را نسبت به همه افراد جامعه گسترش دهید، نه فقط مسلمانان؛ در ثانی، انتظار شما نباید تنها متوجه امور ظاهری، سطحی و محدود زندگی گردد. شما باید انتظارتان را تعمیق بخشید و چشم به راه آینده‌ای باشید که حقیقت مطلق، عدالت مطلق و معنویت مطلق در جهان حاکم باشد» (میانجی، ۱۳۸۵: ص۲۴).در بادی امر، ضرورت دارد، مسلمان مفهوم موعود واقعی و شرایط و ویژگی‌های شخص منتظر را بشناسد تا بتواند عامل به معیارهای آن باشد.

قرآن، مؤمنان را همواره به تفکر در جهان و سیر آفاق و انفس فرا می‌خواند و در عین حال، آیینه‌ای از تاریخ گذشتگان در برابر چشم ما می‌گذارد تا از منظر آن به اصل باید و نبایدها معرفت حاصل کنیم. در عین حال، از مؤمنین می­خواهد با کنترل مسیر تکاملی جوامع انسانی، غایت و پایان جهان را همواره سرلوحه­ آموزش داشته­باشد. این یادآوری مستمرا به اشکال گوناگون، گوشزد می‌نماید که بانگرش به تاریخ، درس بگیرند.

مسلمین با عنایت به وعده الاهی فرج را حتمی می‌دانند؛ چرا که در قرآن کریم صراحتاً وعده­ وراثت مستضعفان (قصص: ۵) وعده­ وراثت به صالحان (انبیاء: ۱۰۵)؛ وعده­ استخلاف به مؤمنان و صالحان (نور: ۵۵)؛ وعده­ غلبه و تسلط اسلام بر کل ادیان (صف: ۹)، آمده است. از طرف دیگر، در احادیث نیز به حتمی بودن اصل ظهور اشاره گردیده است؛ به گونه‌ای که حتی اگر یک روز از عمر عالم باقی مانده باشد، خدا آن را چنان طولانی می­کند تا فرج اتفاق بیفتد. امام حسین علیه السلام از جدش این‌گونه نقل می‌کند: «لَولم یَبْقَ مِنَ الدنیا إِلّایَومٌ واحدٌ لَطَّولَ اللهُ ذالِک الیومَ حتی یَخْرجُ رَجلٌ مِنْ وُلْدِی فیمَلأَها عدلاً و قسطاً کما مُلِئَتْ جوراً و ظُلماً کذلک سُمِعْتُ رسولَ اللهِ یقَولُ» (صدوق، ۱۳۹۵: ج۱، ص۳۱۷).

از زمان بعثت، این وعده به مسلمین داده شده و در قبال آن، از آن‌ها خواسته شده مجموعه‌ای از شرایط را رعایت نمایند. بنابراین، ضروری است با مطالعه تاریخ گذشته­ مسلمین، میزان پایبندی آن‌ها را به اصل انتظار و تلاش برای زمینه سازی فرج ملاحظه نمایند و به آسیب‌شناسی دلایل ضعف و انحراف از مسیر درست  پرداخته تا برای رسیدن به مقصود بهترین شیوه را انتخاب نماید.

۲-  آگاهی بر فواید انتظار قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف

از ضروریات  دیگر جوامع اسلامی، «معرفت به تاثیر مثبت انتظار» در پیشرفت امت است. اول این‌که خود انتظار و چشم به راهی، زمینه‌ساز فرج است. براساس فرمایش امام سجاد علیه السلام: «انتظار الفرج من اعظم الفرج » (مجلسی، ۱۴۰۰: ج۵۲، ص۱۲۲)؛ انتظار فرج گشایش بزرگ است. از امام صادق علیه السلام نیز حدیثی با همین مضمون نقل شده است: «مَنْ عَرَفَ هذاَ الامرُ فَقَدْ فُرَّجَ عنْه بالانْتطارِهِ » (نعمانی، ۱۳۹۷: ص۳۳۰). ثانیاً، چنین امتی غیرقابل تسخیر می‌گردد. «جمیزدار مستر: قومی این چنین را که هر لحظه منتظر ظهور است، می‌توان کشتار کرد؛ اما مطیع نمی‌توان ساخت» (جعفری، ص۲۶۸) علم به این مهم که شناخت موعود تا چه اندازه می‌تواند برای مسلمین، منشاء خیر و برکت باشد، منافع فراوانی را نصیب جامعه اسلامی می‌نماید.

۳-درک شرایط حساس جهانی

امروزه مهم‌ترین ایدئولوژی که می‌تواند جهان مستکبران را با چالش روبه‌رو کند و البته در واقع امر این عمل را انجام داده­ و فلسفه وجودی آن‌ها را زیر سوال برده­است؛ برنامه­های مستحکم اسلام است. لذا مکتب پوشالی غرب ضرورت تخریب چهره اسلام را از چند منظر، وجهه همت خود ساخته است. بعضی از این سیاست‌ها عبارتنداز:

۱-۳-تشکیل همایش‌ها و کنفرانس‌ها

جهان غرب با محوریت صهیونیست، برای شناخت، نقد و تحلیل اندیشه‌های اسلامی، به منظور ضربه زدن به آن به برگزاری گرد همایی‌ها مختلف اقدام می‌نماید و از صرف  هزینه در این جهت ابایی ندارند« در دسامبر ۱۹۸۶ در دانشکده تاریخ دانشگاه تل‌آویو، زیر نظر صهیونیسم، کنفرانسی با حضور ۳۰۰ شیعه شناس ظرف ۳ روز ۳۰۰ مقاله مبتنی بر عمده‌ترین متد تحقیقی ارائه شد. به قول مارتین کرامل، شیعه شناس، هدف اصلی این کنفرانس، شناخت مفاهیم محوری در تمدن شیعه اثنی عشری و انقلاب اسلامی بود. در کنفرانس تل‌آویو به بحث تفکر باوری، ابتدا امام حسین علیه السلام و بعد امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف (نگاه سرخ و نگاه سبز) محور پایداری شیعه قلمداد شد» (بلخاری، ۱۳۷۰: صص۹۳-۹۴).

۲-۳- رسانه‌ها صوتی و تصویری

ارتباط رسانه‌ها با مخاطب، نوعی ارتباط دیکتاتوری مطلق است؛ یعنی آنچه را مایل است، دیکته می‌کند و ذهن مخاطب را در جهت اهداف خود شان پیش می‌برد. رادیو، تلویزیون، سینما و جراید… از جمله ابزار آن‌هاست. در این میان، هالیوود با  بنیانگذاری نظریه پردازان صهیونیستی « در سال، ۷۰۰ فیلم تولید می‌کند و سالانه ۱۶ میلیارد دلار سود خالص دارد و نزدیک به ۷۸ % سینما‌ها و تلویزیون‌های جهان را تغذیه می‌کند» (عبدی پور، ۱۳۸۷ش: ص۱۳۰).

اساساً جریان مسیحی- صهیونیستی موجود در آمریکا، بر این نظر استوار است که حمایت از اسرائیل بر اساس دستورات انجیل است که سرانجام آن، به جنگ بزرگ (آرماگدون) و سلطنت هزار ساله منتهی خواهد شد. در این میان، سینماگران و به ویژه اهالی هالیوود، از این احساس تمایل، بیش‌ترین بهره را برده، در این عرصه پیشگام شده و با ساخت فیلم‌های گوناگون با موضوعات متنوع و جذاب، ابتکار عمل را در دست گرفته‌اند.« طبق آمار اعلام شده، در فاصله سال‌های ۱۹۹۵ تا ۲۰۰۵، از ۲۲ فیلم پر فروش جهان، ۱۹ مورد به نحوی به موضوع آخرالزمان پرداخته است» (عبدی پور، ۱۳۸۷: ص۱۳۰).

آثار شاخص و تأثیرگذاری چون سه گانه «ترمیناتور»، سه گانه­ «ماتریکس»، «نارنیا» سری فیلم‌های «هری پاتر» سه گانه­ «ارباب حلقه ها»، «پسر جهنمی»، «مرد عنکبوتی»، «کد داوینچی»، «آگاهی»، «۲۰۱۲»، «جاده»، «آواتار»، نمونه‌های مشهوری از تولیدهای سینمایی هستند که هر کدام به نوعی مستقیم یا غیرمستقیم با موضوع آخرالزمان مرتبط است. به طور تقریبی از سال ۲۰۰۶ به بعد، بیش از ۶۰ درصد محصولات هالیوود در ارتباط با مسئله منجی و آخرالزمان بوده است (عبدی‌پور، ۱۳۸۷: ص۱۳۰). در این میان، نکته جالب توجه این است که در حال حاضر، به طور متوسط هر هفته یک برنامه، اعم از سریال، فیلم، مستند و یا کارتون درباره آخرالزمان در دنیا اکران می‌شود. هالیوود در این زمینه به طور فعالانه‌ای عرصه را در اختیار دارد و به نظر می‌رسد، تدریجاً از ژانرهای دراماتیک، ملودرام، اکشن و کمدی خارج شده و اخیراً سعی دارد هر چه بیش‌تر بر موضوع آخرالزمان متمرکز شود و لذا مسئله آخرالزمان را نیز به یک ژانر مستقل در فیلم هایش تبدیل کرده است.

پس از پایان شکست آمریکا از ویتنام، «مفهوم پایان تاریخ و این‌که آمریکایی­ها باید منجی باشند، به تدریج جای خود را به صنعت سینمای هالیوود باز می­کند و سرگشتکی انسان آمریکایی در فیلم کاپولا[۹] به فراموشی سپرده می­شود» (عبدالهیان، ۱۳۹۰: مشرق موعود، شماره۱۸ ).

۳-۳-اسلام‌هراسی به محوریت مهدویت

تلاش مستمر نظریه‌پردازان غربی بر این است که چهره­ منجی آخرالزمان مسلمین را مخدوش نموده، چهره­ ترسناک و خونریزی از او ترسیم کنند و با ایجاد ترس و دلهره زمینه ساز پیشگیری این امر را فراهم سازند « نوسترا داموس: از جانب ایران (پرشیا) بیش از یک میلیون پرهیزگار به بیزانس و مصر به سوی شمال هجوم خواهند آورد» (عبدی پور، ۱۳۸۷: ص۱۲۹). بنابراین، تلاش می‌کنند به جایگزینی شخصیت دروغین و مدعیان ساختگی، مثل سید علی باب بپردازند، یا به انکار مقوله مهدویت و انتظار بپردازند و آن را وارداتی تلقی کنند، یا ریشه چنین اندیشه‌ای را به خویشتن منسوب نمایند، یا اندیشه‌های اسلامی را تحریف کنند. کار را تا جایی پیش برده­اند که«مسلمانان را دشمن مشترک و ایران را محور شرارت» (منجی، ۱۳۹۲: ص۳) معرفی می­نمایند و بر این مطلب در فیلم‌ها و رسانه­های خود تاکید می­کنند.

با توجه به موارد ذکر شده، ضرورت شناخت منجی و شرایط ظهور و فعالیت جهان غرب در این خصوص بیش از پیش روشن می­گردد.

فرضیات

۱-شناخت جوانان ما از زمینه­های ظهور در حد مطلوب است.

۲-جوانان ما از برنامه­های غرب برای انحراف مسلمین آگاهی کامل دارند.

۳- شناخت پسران از دختران، نسبت به تاثیر مثبت انتظار قائم بر جهان اسلام بیش‌تر است.

۴-نسل جوان در خصوص نتایج موثر امید بخشی انتظار، آگاهی دارند.

۵-آگاهی جوانان جامعه اسلامی در مورد فلسفه­ غیبت قابل قبول است.

۶-علاقه قشر جوان برای آگاهی از شرایط ظهور زیاد است.

۷-جوانان از نقش مهم خود زمینه‌سازی ظهور آگاه هستند.

۸-برنامه ریزی دست اندرکاران نظام، برای آگاهی بخشیدن جوانان نسبت به مباحث مهدوی مطلوب است.

هدف تحقیق

با توجه به ضرورت پرداختن به مسائل مربوط به مهدویت و آینده جهان، علی‌الخصوص با رویکردی که جهان غرب برای نماد سازی، محوریت قرار دادن آمریکا، انحراف جوانان و نوجوانان مسلمان، ایجاد تشکیک در خصوص مهدویت، و… در پیش گرفته است؛ و از طرف دیگر، تاکیدی که در آیین اسلام، برای شناخت قائم آل محمد عجل الله تعالی فرجه الشریف و زمینه سازی برای ظهور و در پیش گرفتن انتظار حقیقی دارد؛ بر آن شدیم تا وضعیت جوانان و معرفت آن‌ها را نسبت به این موارد بررسی کنیم. بنابراین، هدف این پژوهش شناخت موارد قوت و ضعف معرفت جوانان ما به موعود و شرایط ظهور است؛ تا بر اساس آن، امکان برنامه­ریزی برای آن‌ها مقدور باشد.

جامعه آماری

جامعه مورد نظر ما، قشر تحصیل کرده و دانشجویان استان سیستان و بلوچستان از گروه‌‌های مختلف و جنسیت‌های متفاوت و اهل سنت و تشیع انتخاب گردیده است.

حجم نمونه

حجم نمونه مورد نظر، حدود ۱۲۰دانشجو با مذاهب تشیع و تسنن دارای سن ۱۸ تا ۳۰ که قشر جوان می‌باشند و از دو جنس زن و مرد صورت گرفته است. سوال شوندگان بین دو قشر (شیعه وسنی-دختر و پسر) کاملا مساوی انتخاب گردیده است. از آن‌جا که حجم نمونه بر نتایج تأثیری ندارد، و از طرف دیگر، قصد ما ارائه­ طرح کاربستی برای محدوده­ استان سیستان و بلوچستان بود؛ از این رو جامعه­ هدف و حجم نمونه را به گونه­ای انتخاب کردیم که ما را به هدف مورد نظر برساند.

ابزار جمع آوری داده‌ها

برای جمع‌آوری داده­های مورد نظر، پرسشنامه تهیه شد و سوالات به گونه­‌ای تهیه گردید که جنبه­های مختلف مورد نیاز را در بر گیرد.

روش کار

پس از تهیه و تدوین پرسشنامه، آن را در بین جامعه­ هدف، توزیع کردیم و پس از جمع‌آوری، به تنظیم آن‌ها پرداخته و به جداسازی آمار و رسم نمودار برای هر سوال اقدام کردیم و در نهایت، نتایج مورد تحلیل و بررسی قرارگرفت.

تجزیه و تحلیل دادها

چه میزان به ظهور منجی و مسئله مهدویت اعتقاد دارید؟

شناخت شما از نفس زکیه در چه حد است؟

چه میزان به مطالعه موضوعات در زمینه مهدی و ظهور آن علاقه دارید؟

کتاب‌های درسی چقدر بر آشنایی شما با اندیشه‌های مهدوی تاثیر گذار بوده است؟

چه میزان برای ایجاد زمینه و بستر ظهور منجی تلاش می‌کنید؟

اعتقاد به مهدویت، بر زندگی فردی و اجتماعی شما چه میزان مؤثر بوده است؟

اعتقاد به مهدویت چه میزان در بیداری اسلامی شما نقش دارد؟

بیداری اسلامی منطقه چه میزان متاثر از مسئله مهدویت است؟

انتظار در امید به زندگی تا چه میزان نقش دارد؟

چه میزان به آثار سازنده انتظار و نقش آن در ساختن اجتماع معتقد هستید؟

به چه نسبت به آیات و روایات در مورد مهدویت آشنایی دارید؟

به نظر شما عوامل اجتماعی، اقتصادی و سیاسی، چه میزان بر اعتقاد به تفکرات دینی، از جمله مهدویت موثر است؟

چه میزان در زمینه آسیب شناسی ظهور اطلاع دارید؟

تا چه اندازه نسبت به نشانه‌های ظهور اطلاع دارید؟

چه میزان نسبت به مهدی موعود و برنامه‌های ایشان شناخت دارید؟

چه میزان در زمینه مشخصات منتظر واقعی اطلاع دارید؟

تا چه حد از اتفاقی که در منطقه بیدا می‌افتد، اطلاع دارید؟

چه میزان از نظریات یهودیان و مسیحیان و… در مورد منجی آگاهی دارید؟

به نظر شما چقدر از فیلم‌های هالیوود با رویکرد

آخرالزمانی ساخته می‌شود؟

پویایی جامعه اسلامی تا چه حد بر ظهور تاثیر دارد؟

چه میزان در زمینه غیبت و فلسفه آن اطلاع دارید؟

به نظر شما، دعا تا چه حد  بر ظهور منجی موثر است؟

آشنایی شما نسبت به بحث منجی اخرالزمان در ادیان دیگر به چه میزانی است؟

به نظر شما توجه به انتظار چه میزان بر پیشرفت و توسعه کشور موثر است؟

جوانان در تحقق ظهور تا چه حد به زمینه‌سازی قادر هستند؟

نقش انقلاب اسلامی در ظهور حضرت مهدی به چه میزانی است؟

نقش حوزه و دانشگاه در زمینه سازی ظهور به چه میزانی است؟

تاثیر معارف مهدوی بر افزایش روحیه تقوا و پرهیز از گناه به چه میزانی است؟
 

بررسی فرضیات

۱-داده­های تحقیق (سؤال‌های۲، ۱۵، ۱۷ و ۲۴) گویای آن است که شناخت جوانان ما از  زمینه­های ظهور در حد مطلوب نیست و بین دو جنس تفاوت معناداری مشاهده نمی­گردد. لذا فرضیه­ اول رد می‌گردد.

۲- شناخت جوانان ما از برنامه­های غرب (سؤال‌های۱۳، ۱۸، ۱۹ و ۲۳) در خصوص پایان جهان ضعیف است. باز هم بین دختران و پسران تفاوت بارزی دیده نمی­شود. بنابراین، فرضیه دوم هم رد می­شود.

۳- داده­ها حاکی از آن است که آگاهی پسران نسبت به دختران در خصوص مباحث مربوط به مهدویت (سؤال‌های۷، ۸، و ۱۰) بیش‌تر است. لذا فرضیه چهار تایید می­گردد.

۴-نگاه جوانان به مسئله انتظار و تاثیر  آن و نقش جوانان بر این باب کاملا مثبت است، الّا این‌که پسران تا حدودی نسبت به دختران (سؤال‌های۶، ۹، ۱۰، ۲۴ و ۲۵) مثبت‌تر نگاه می­کنند. فرضیه مورد نظر تایید می­شود.

۵-آگاهی جوانان در خصوص فلسفه­ غیبت (سؤال‌های۱، ۱۶، ۲۱، ۲۲ و ۲۸) مطلوب است. ادعای پسران نسبت به دختران خیلی محسوس نیست.لذا این فرضیه تایید می­شود.

۶-تمایل جوانان جامعه برای آگاهی از شرایط ظهور و برنامه­های حضرت (سوال‌های ۳، ۴ و ۵) قابل قبول است. باز هم شور و پویایی پسران کمی بیش از دختران به نظر می­رسد. این فرضیه تایید می­شود.

۷-نقش موثر جوانان برای زمینه سازی ظهور (سوال‌های ۲۵، ۲۶ و ۲۷) مورد تاکید قرار گرفت؛ اگرچه دختران این نقش را پر رنگ‌تر می­بینند. فرضیه هفت تایید می­شود.

۸- به نظر می­رسد تلاش دست اندرکاران نظام برای آگاهی بخشیدن جوانان از مباحث مهدوی (سوال‌های۴، ۱۱، ۱۲، ۱۴، ۱۵، ۱۶، ۱۸، ۲۱ و ۲۳)مطلوب نیست. در این میان، وضعیت دختران از پسران نامناسبت­تر است. لذا این فرضیه رد می­گردد.

نتایج تحقیق

۱- نتایج نشان می‌دهد بیش از ۹۵ درصد مردان و بیش از ۷۸ درصد زنان، به «ظهور منجی و مسئله مهدویت» اعتقاد کاملی دارند.

۲- در مورد شناخت از «نفس زکیه»، ۷۵ درصد مردان و بیش از ۷۳ درصد زنان اطلاع کمی دارند.

۳- در مورد «علاقه به مطالعه موضوعات در زمینه مهدی و ظهور آن»، بیش از ۶۶ درصد مردان و ۶۸ درصد زنان علاقه نشان داده اند که این علاقه بین دو گروه تقریبا یکسان است.

۴- در مورد این‌که کتاب‌های درسی چه اندازه بر آشنایی با اندیشه‌های مهدوی تاثیر گذار بوده است»؛ بیش از ۶۶ درصد مردان و ۸۱ درصد زنان نقش کتاب درسی را اندک دانسته‌اند.

۵-در مورد «تلاش برای ایجاد زمینه و بستر ظهور منجی»، ۳۰ درصد از مردان گزینه «خیلی زیاد» را انتخاب کردند که هیچ درصدی از جامعه زنان این گزینه را انتخاب نکرده بودند؛ ولی در گزینه «متوسط»، جمعیت زنان ۱۵ درصد بیش‌تر از مردان بوده‌اند. به طور کلی جمعیت مردان در این مورد تلاش گسترده‌تری داشته‌اند.

۶- در مورد این‌که «اعتقاد به مهدویت چه میزانی بر زندگی فردی و اجتماعی موثر است»؛ بیش از ۸۳ درصد مردان و بیش از ۶۴ درصد زنان اعتقاد کاملی دارند.

۷- نتایج نشان می‌دهد که  ۷۵درصد مردان و بیش از ۶۷ درصد زنان به «نقش مهدویت در بیداری اسلامی شان» اعتقاد کامل دارند.

۸- در مورد این‌که «بیداری اسلامی منطقه چه میزان متاثر از مسئله مهدویت بوده است»؛ ۷۵ در صد مردان و بیش از ۵۱ درصد زنان نظرشان مثبت است.

۹- نتایج نشان می‌دهد بیش از ۸۷ در صد مردان و حدود ۷۳ در صد زنان معتقدند که «مقوله­ انتظار در امید به زندگی» شان نقش زیادی داشته است.

۱۰- بیش از ۶۶ درصد مردان و بیش از ۵۹ درصد زنان نظرشان در مورد «آثار سازنده انتظار و نقش آن بر ساختن اجتماع» مثبت می‌باشد.

۱۱- در مورد «آشنایی با آیات و روایات در مسئله مهدویت»؛ به طور کلی نتایج نشان می‌دهد که درصد آشنایی مردان از زنان بیش‌تر است. از این رو، در این زمینه برای زنان امکان فعالیت بیش‌تر وجود دارد.

۱۲- نتایج نشان می‌دهد در مورد این‌که «آیا عوامل اجتماعی، اقتصادی و سیاسی بر اعتقاد به تفکرات دینی، از جمله مهدویت» موثر است؛ نظر بیش از ۶۲ درصد مردان و  بیش از ۸۱ درصد زنان مثبت است.

۱۳-  بیش از ۸۳ درصد مردان و بیش از ۸۱ درصد زنان در مورد زمینه­ «آسیب‌شناسی ظهور»، اطلاع چندانی ندارند.

۱۴- بیش از۶۶ درصد مردان و بیش از ۷۲ درصد زنان، نسبت به «نشانه‌های ظهور»، اطلاع کمی دارند.

۱۵- در مورد «شناخت مهدی موعود و برنامه‌های ایشان»، جمعیت زنان در گزینه «خیلی زیاد»، ۴ درصد نسبت به مردان بالاتر بوده، ولی در گزینه «زیاد»، مردان ۲۵ درصد نسبت به جمعیت زنان بالاتر بوده‌اند. به طور کلی جمعیت مردان در این مورد نیز موقعیت بهتری نسبت به زنان دارند.

۱۶- در مورد این‌که «چه میزان در زمینه مشخصات منتظر واقعی اطلاع دارید»؛ خانم‌ها از آقایان مدعی آگاهی بیش‌تر هستند. اگرچه سوالات فرعی دیگر، این آگاهی آن‌ها را با تردید مواجه می­کند.

۱۷- از «اتفاقی که در منطقه بیدا می­افتد»؛ حدود ۸۰ درصد مردان و ۱۰۰ درصد زنان اطلاعی ندارند.

۱۸-بیش از ۷۰ درصد مردان و بیش از ۸۴ درصد زنان، از «نظریات یهودیان و مسیحیان و…»؛ در مورد منجی آگاهی اندکی دارند.

۱۹- در مورد این‌که «چقدر از فیلم‌های هالیوود با رویکرد آخرالزمانی ساخته می‌شود»؛ حدود۵۹ درصد مردان و بیش از ۶۵ درصد زنان گزینه «زیاد» را انتخاب کرده‌اند.

۲۰-  در مورد این‌که «پویایی جامعه اسلامی تا چه حد بر ظهور تاثیر دارد»؛ بیش از ۸۳ درصد مردان و بیش از ۸۵ در صد زنان نظرشان «مثبت» است.

۲۱- نتایج نشان می‌دهد که حدود ۷۰ در صد مردان و ۷۵ درصد زنان در زمینه­ «غیبت و فلسفه آن»، اطلاع اندکی دارند.

۲۲- حدود ۷۵ درصد مردان و بیش از ۷۸ درصد زنان، تا حد زیادی به موضوع «تاثیر دعا بر ظهور منجی»، معتقدند.

۲۳- به طور کلی مردان با ۳۰ درصد اختلاف در گزینه «زیاد»، نسبت به زنان، نسبت به بحث «منجی آخرالزمان در ادیان دیگر» آشنایی بیش‌تر داشته‌اند.

۲۴-  بیش از ۶۹ درصد مردان و بیش از ۸۵ در صد زنان، در مورد این‌که «انتظار چه میزان بر پیشرفت و توسعه کشور موثر است»؛ نظرشان مثبت است.

۲۵- بیش از ۷۷ درصد مردان و بیش از ۸۲ درصد زنان، معتقدند «جوانان در تحقق ظهور»، تا حد زیادی به زمینه‌سازی قادر هستند.

۲۶- بیش از ۶۶ درصد مردان و ۷۵ درصد زنان، «نقش انقلاب اسلامی در ظهور حضرت مهدی» را بسیار موثر دانسته‌اند.

۲۷- بیش از ۵۶ درصد مردان و بیش از ۷۲ در صد زنان، «نقش حوزه و دانشگاه در زمینه سازی ظهور» را زیاد دانسته‌اند.

۲۸- بیش از ۸۲ درصد مردان و حدود ۵/۹۶ در صد زنان، «تاثیر معارف مهدوی در افزایش روحیه­ تقوا و پرهیز از گناه» را زیاد دانسته‌اند.

پیشنهادها

با عنایت به جایگاه جوان در امر ظهور؛ چنان‌که حضرت امیر می­فرمایند: «إنّ أَصحابَ القائِم شَبَابٌ لا کهُوُلَ فِیهم إلَّا کَالکُحْل فی العَینِ او کالمِلْحِ فی الزَّادِ» (نعمانی، ۱۳۹۷، ص۴۷۳) و با عنایت به آشکار شدن حضرت در سن جوانی؛ چنان‌که امام حسن علیه السلام فرمودند: خداوند حضرت مهدی را در سیمای جوانی کم‌تر از چهل سال آشکار می­کند» (صدوق، ۱۳۹۵: ص۳۱۵)؛ با توجه به موارد مذکور، رصد نمودن و کنترل مستمر شرایط جوانان الزامی است.

– شناخت قشر جوان از شرایط ظهور، با توجه به سؤال‌های مطرح شده از سطح قابل قبول برخوردار نیست و با طرح چند سوال، این مورد به راحتی قابل اثبات است. لذا لازم است برای ارتقای سطح دانش و آگاهی این قشر از جوانان برنامه ریزی گردد. وضعیت خانم‌ها در این مورد بحرانی تر است و توجه ویژه می­طلبد. برگزاری کلاس‌ها و تربیت مربیان، خصوصا استاد خانم و ساخت برنامه­های مناسب برای صدا و سیما، تهیه­ سریال و فیلم با جلوه­های جذاب برای رسیدن به اهداف تبلیغی اسلام تاثیر گذار است. از آن‌جا که در روایت تاکید گردیده پنجاه نفر از سیصدو سیزده یار حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف، زن هستند؛ در پیش گرفتن طرح و برنامه برای آنان ضرورت پیدا می­کند.

– با در نظر گرفتن این‌که مسئله ظهور از مبانی محتوم و قطعی مسلمین است؛ نگاه توأم با تردید قشر جوان، خصوصا خانم‌ها قابل توجه است و باید در این مورد کارشناسی دقیق صورت پذیرد. یکی از دلایل را می­توان تسخیر کانال­ها و شبکه­های تلویزیونی توسط تولیدات هالیوود دانست که یقینا باید به جانشین‌سازی مناسب اقدام نمود و با ساخت آثاری، از قبیل مختار، یوسف پیامبر، سلیمان نبی و صرف هزینه و تشویق هنرمندان و انیمیشن‌سازان، اوقات فراغت جوانان را به نحو شایسته با رویکرد مذهبی غنی ساخت.

– تاکید بر تالیف کتاب‌های آموزشی به گونه­ای که آموزه­های دینی در آن گنجانده شود، خصوصا اصولی که با آینده­ مسلمانان مرتبط است؛ ضرورت دارد؛ چراکه در گوشه­هایی از مملکت اسلامی­مان تنها راه آموزش –به دلیل محرومیت از سایر ابزار آموزشی، کتاب‌های درسی و آموزشی است؛ و باید توجه داشت که جوان آماده­ پذیرش هرگونه آموزش است؛ چنان‌که امام علی علیه السلام فرمودند: «دل جوان، همچون زمین خالی است که هر چه در آن کاشته شود، آن را می­پذیرد» (حر عاملی، ۱۴۱۴: ج۲۱، ص۲۸۰).

– متاسفانه به رغم عقیده جزم مسلمانان در خصوص انتظار و نقش سازنده آن و تاثیری که بر جوامع اسلامی داشته و دارد، رویکرد انفعالی خانم‌ها نگران کننده است که این به نوع آموزش، نوع نگاه تربیتی در خانواده­ها، محدودیت­های اجتماعی ارتباط دارد. معرفی منتظر واقعی و شرایط انتظار، بخشی از وظیفه­ تک تک دست­اندرکاران است که در این زمینه، رسانه­های دیداری و شنیداری و نوشتاری کمک شایانی به ما می­نمایند.

– برای خانم‌ها برنامه‌ریزی دامنه‌دار در منطقه، از قبیل برگزاری همایش­ها، نشست­ها، کرسی­های آزاد اندیشی، کلاس‌ها، اردوهای فرهنگی- تربیتی احساس نیاز می­شود.

– بخشی از اطلاع‌رسانی دست اندرکاران، به نوع نگاه و اعتقاد سایر ممالک و ادیان به مسئله مهدویت و پایان جهان منحصر می­گردد. آسیب­هایی که بر اثر سوء استفاده عده­ای شیاد و کلاه بردار از مبانی عقیدتی قشری جوان صادق وارد می­شود و از طرف دیگر، حرکت برنامه‌ریزی شده و خزنده مستکبران برای استحاله این اصول، بخش­هایی از آسیب­های مربوط به مباحث مهدوی است که لازم است در این مورد نیز دقت و تدبیر لازم اندیشیده شود. اصولا باید در آموزش جوان فراست و بصیرت به خرج داد وگرنه آینده را از دست خواهیم داد. امام علیعلیه السلام فرمودند: «آداب و رسوم خویش را به فرزندانتان تحمیل نکنید که آنان برای زمان غیر از شما آفریده شده­اند» (ابن ابی­الحدید، بی­تا: ج۲۰، ص۲۶۷).

– ایجاد «حس اعتماد» برای جوامعی که هنوز نقش دختران در اجتماع کم­رنگ است، از الویت­های برنامه­های سیاستی انتظار باید قلمداد گردد. اگر زن با اصول اعتقادی و شعایر دینی همراه شود، بالتبع فرزندان نیز به آن سمت تمایل پیدا می­نمایند. لذا بایستی کانون‌های مهدوی را به منازل برد و در مجالس روضه و ختم قرآن و سفره­های مختلف، با تربیت مربیان به بیان حقایق و وظایف منتظران و هوشدار خطرهای احتمالی اقدام نمود.

– آنچه باعث امیدواری است نگاه پاک و صادقانه­ی قشر جوان است که به مسئله ظهور و نتایج آن، خطر غرب و تحرک جامعه برای زمینه­سازی ظهور معتقد هستند. این همان فطرت پاکی است که بارها در روایت ائمه از آن نام برده شده است و پیامبر بر نقش و جایگاه جوان برای پیشبرد جامعه اسلامی تاکید کرده است. امام صادق علیه السلام فرمودند: «جوانان را دریاب. آنان زودتر از دیگران به کارهای خیر روی می­آورند» (پور امینی، ۱۳۹۰: ص۶).

– جوان را باید باور کرد و از پتانسیل فوق­العاده­اش به نحو نیکو می­بایست استفاده کرد. ما به اعتماد نیاز داریم؛ به همکاری نیاز داریم؛ به مشارکت و همجواری تجربه و نیروی جوانی توامان نیاز داریم. امام صادق می­فرماید: «جوان، نازک دل­تر از دیگران است» (مجلسی، ۱۴۰۰: ج۱۲، ص۲۸۰). اگر جوان به انحراف کشیده شود، نیرویش بنیاد افکن می­گردد و اگر درست هدایت شود، بنیاد ساز. هدایت بعضی محافل و مجالس را-با قید نظارت-به جوانان واگذار کنیم. نترسیم از این‌که تجربه ندارند. تجربه خریدنی نیست، به دست آوردنی است. آینده جامعه اسلامی به جوانانی فهیم، عالم، متخصص و متعهد نیازمند است. ظرافت امر را باید درک کرد. اگر دست جوان را رها کنیم، بیگانه­ای آن را می­گیرد و به ناکجا آبادی می­برد که حسرت و تاسف برای برگرداندن آن، چاره­ساز نخواهد بود.

منابع

۱٫ ابن­ابی­الحدید، ابوحامد عبدالحمیدبن هبهالله، شرح­نهج­البلاغه، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، بی­جا: داراحیاءالکتب العربیه، بی­تا.

۲٫ ارسطو، سیاست، ترجمه­ی حمید عنایت، تهران: نیل، چاپ اول، ۱۳۳۷ش.

۳٫ افلاطون، جمهور، ترجمه فواد روحانی، تهران: نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، ۱۳۴۸ش.

۴٫ بلخاری، حسن، تهاجم یا تفاوت فرهنگی، تهران: انتشارات افوا، چاپ اول، ۱۳۷۰ش.

۵٫ بنی هاشمی، سید محمد، سلوک منتظران، تهران: منیر، چاپ اول، ۱۳۸۶ش.

۶٫ بهروز لک، غلامرضا، ماهیت حکومت جهانی حضرت مهدی، قم: پگاه، چاپ اول، ۱۳۷۸ش.

۷٫ پورامینی، محمدباقر، جوانان یاوران مهدی، قم: بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود عجل الله تعالی فرجه الشریف، چاپ دهم، ۱۳۹۰ش.

۸٫ پورداود، ابراهیم، یاداشت­های گاثاها، تهران: دانشگاه تهران، چاپ اول، ۱۳۵۶ش.

۹٫ جعفری، محمد صابر، مهدی انکاری، انتظار ستیزی، فصلنامه­ی انتظار موعود، ش ۵، پاییز۱۳۸۱ش.

۱۰٫ حرّ عاملی، محمد بن حسن، وسایل الشیعه، قم: موسسه آل­البیت لاحیاء التراث، چاپ اول،  ۱۴۱۴ق.

۱۱٫ خندقی، جواد امین، آینده گرایی و اعتقاد به منجی موعود در ادیان، مجموعه مقالات بیست و چهارمین همایش علمی- تحقیقی مذاهب اسلامی، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در امور اهل سنت سیستان و بلوچستان، چابهار، ۱۳۹۱ش.

۱۲٫ دیویس و دیگران، تاریخ هنر جنسی، ترجمه: فرزان سجودی و دیگران، تهران: فرهنگ سرای میر دشتی، ۱۳۸۸ش.

۱۳٫ صافی گلپایگانی، لطف‌الله، منتخب الاثر، مکتب مرجع الدین آیت الله الصافی الگلپایگانی، ۱۴۲۸ق.

۱۴٫ صدوق، محمد بن علی بن بابویه، کمال الدین و تمام النعمه، قم: دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۹۵ش.

۱۵٫ صفی زاده، فاروق، امام مهدی با نگاهی به موعود نجات دهنده در همه­ی ادیان و مذاهب، مجموعه مقالات بیست و چهارمین همایش علمی- تحقیقی مذاهب اسلامی، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در امور اهل سنت سیستان و بلوچستان، چابهار، ۱۳۹۱ش.

۱۶٫ عبدالهیان، حمید، «تحلیل تاریخی بر تکوین مفهوم  پایان تاریخ در سینمای قرن ۲۱»، فصلنامه مشرق موعود، سال پنجم، شماره هجدهم، تابستان.

۱۷٫ عبدی پور، حسن، نقش اجتماعی انتظار، قم: بوستان کتاب، ۱۳۸۷ش.

۱۸٫ فارابی، سیاست مدینه، ترجمه جعفر  سجادی، تهران: نشر انجمن فلسفه ایران، چاپ اول،  ۱۳۸۵ش.

۱۹٫ فردوسی، ابوالقاسم، شاهنامه، چاپ روسیه، چاپ اول، ۱۳۱۹ش.

۲۰٫ مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، بیروت: نشر موسسه الوفا، چاپ دوم، ۱۴۰۰ق.

۲۱٫ منجی (۱۳۹۲)ویژه­نامه آغاز امامت امام زمان، بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود، فارس: شیراز.

۲۲٫ میانجی گودرزی، مجتبی، انتظار، تهران: شباب الجنه، چاپ اول،  ۱۳۸۵ش.

۲۳٫ نعمانی، محمد ابراهیم، الغیبته، مصحح غفاری، تهران: نشر صدوق، چاپ اول، ۱۳۹۷ق.

۲۳٫ Jzoia lan tood and michaol, hat mony books, newyork.

 

[۱]. استادیار مجتمع آموزش عالی سراوان.                    m.nikpanah@yahoo.com
[۲]. عضو هیئت علمی مجتمع آموزش عالی سراوان.  Mazloum Zadeh@gmail.com
[۳]. عضو هیئت علمی مجتمع آموزش عالی سراوان.   m.s.Pourjafar@ gmail.com
[۴] متفکر و نویسنده قرن شانزدهم
[۵]. futurism
[۶]. Chris nelson
[۷]. Tommaso marienetti شاعر معروف اهل میلان
[۸]. utopia
[۹] فرنسیس فورد کاپولا، با فیلم «اینک آخرالزمان» (a pocalypse now )، به انعکاس نبرد ویتنام می­پردازد.

درباره نویسنده