اعتقادی، اعتقادی

حسین علیه السلام و مهدى (عج)

حسین علیه السلام و مهدى (عج)
محمدرضا فؤادیان

مقدمه
از نوای غریبانه استغاثه امام حسین(ع)، سال‏ها و قرن‏ها می‏گذرد، اما انعکاس آن را می‏توان در لحظه لحظه تاریخ به گوش جان شنید، این فریاد نه تنها رو به خاموشی و افول نگذاشته، بلکه هر روز رساتر و پرصلابت‏تر، خروش وجوشش آزادگان عالم را افزوده است.
گویا امام حسین (ع) سال‏ها و قرن‏ها چشم به راه دوخته و به انتظار نشسته است؛ تا امام عصر (عج)، ندایش را پاسخ گوید؛ پرچم بر زمین مانده‏اش را به دوش گیرد؛ داغ‏های کهنه‏اش را التیام بخشد و آرمان‏های بلندش را لباس تحقق بپوشاند. روز ظهور، هنگام پاسخ به استغاثه مظلومانه امام حسین(ع) است و حضرت مهدی (ع) پاسخ دهنده آن. در این گستره بی‏انتها و افق‏های دور آن، کسی به خروش و التهاب فرزندش که برای رسیدن آن روز، گذر آرام آرام و جانکاه لحظه‏ها را به تماشا می‏نشیند و روزها و سال‏ها را با چشمان منتظرش بدرقه می‏کند وجود ندارد.
به راستی چه رمزی مهر سکوتْ بر لبان بسته و چه سرّی در این میان رخ پنهان کرده است؟ چرا یاد امام حسین(ع) همیشه و همه جا، همراه و هم پای یاد حضرت مهدی (ع) است؟ چرا هر جا سخن از حسین(ع) است، نام حضرت مهدی(ع) نیز رخ می‏گشاید؟ چرا عاشورا روز ((ظهور)) است و یاد حسین (ع) آغازین کلام مهدی (ع)…؟
این گفتار می‏کوشد گوشه‏هایی از این ارتباط و پیوست را، از منظرهای مختلف و در ابعاد گوناگون بررسی کند و فهرست وار آنها را در چهار بخش (همراه با قرآن، همراه با روایات، ادعیه و زیارات، تشرفات) و یک خاتمه برشمارد تا به عنوان دستمایه برخی از محققان و مبلغان و نیز ابزاری برای تحقیق و پژوهش بیشتر و مقدمه‏ای برای کشف زوایایی دیگر از حقایق نورانی حیات این دو امام همام (ع) باشد. گرچه بررسی و تحلیل این پیوستگی‏ها و نیز نتایج و آثار آن، مجالی دیگر و فرصتی فراخ‏تر می‏طلبد و گشودن گره اسرار این پیوستگی‏ها، دل‏هایی راز دان و جان‏هایی آگاه از آن اسرار را می‏طلبد.

همراه با قرآن
۱٫ امام حسین (ع) از نگاه امام مهدی (عج)
سعد بن عبدالله قمی گوید: به امام عصر – اوراحنا له الفداه – عرض کردم: ((ای فرزند رسول خدا! تأویل آیه ((کهیعص)) چیست؟ فرمود: ((هذه اگ‏روف من انباء الغیب، اطلع الله علشا عبده زکریا، د قیّک‏ا عط تمد (ص) و ذلک ان زکریا سأل ربه ان یعلّمه ای‏ء اگ‏مسه فاهبط علیه جقئیل فعلّمه ایاها…؛(۱) این حروف از اخبار غیبی است که خداوند زکریا را از آن مطّلع کرده و بعد از آن داستان آن را به حضرت محمد (ص) باز گفته است…)).
داستان از این قرار است که: زکریا از پروردگارش درخواست کرد که ((اسماء خمسه طیّبه)) را به وی بیاموزد. خداوند، جبرئیل را بر او فرو فرستاد و آن اسماء را به او تعلیم داد.
زکریا چون نام‏های محمد، علی، فاطمه، و حسن (علیهم السلام) را یاد می‏کرد، اندوهش بر طرف می‏شد و گرفتاریش از بین می‏رفت. و چون حسین (ع) را یاد می‏کرد، بغض و غصّه، گلویش را می‏گرفت و می‏گریست و مبهوت می‏شد.
روزی گفت: بارالها! چرا وقتی آن چهار نفر را یاد می‏کنم، آرامش می‏یابم و اندوهم بر طرف می‏شود؛ اما وقتی حسین را یاد می‏کنم، اشکم جاری می‏شود و ناله‏ام بلند می‏شود؟
خدای تعالی او را از این داستان آگاه کرد و فرمود: ((کهیعص))! ((کاف)) اسم کربلا و ((هاء)) رمز هلاک عترت طاهره است، و(( یاء)) نام یزید ظالم بر حسین (ع) و ((عین)) اشاره به عطش و ((صاد)) نشان صبر او است.
زکریا چون این مطلب را شنید، نالان و غمین شد و تا سه روز از عبادتگاهش بیرون نیامد، و به کسی اجازه نداد که نزد او بیاید. و گریه و ناله سر داد و چنین نوحه گفت:
بارالها! از مصیبتی که برای فرزند بهترین خلایق خود، تقدیر کرده‏ای دردمندم.
خدایا! آیا این مصیبت را بر آستانه او نازل می‏کنی؟ آیا جامه این مصیبت را بر تن علی و فاطمه می‏پوشانی!؟ آیا این فاجعه را بر ساحت آنان فرود می‏آوری؟
بعد از آن گفت: بارالها! فرزندی به من عطا کن تا در پیری چشمم به او روشن شود و او را وارث و وصیّ من قرار ده؛ آنگاه مرا دردمند او گردان؛ همچنان که حبیبت محمد را دردمند فرزندش گرداندی.
خداوند، یحیی را به او بخشید و او را دردمند وی ساخت. و دوره حمل یحیی شش ماه بود و مدت حمل امام حسین (ع) نیز شش ماه بود و برای آن نیز قضیه‏ای طولانی است.

۲٫ امام مهدی (عج)، از نگاه امام حسین (ع)
امام باقر (ع) می‏فرماید: حارث اعور به امام حسین (ع) عرض کرد: ((یابن رسول الله! جعلت فداک: اخقص عن قول الله ص کتابه ((والشمس و ضحشا)) قال: و ب‏ک یا حارث، ذلک تمد رسول الله (ص)، قلت: جعلت فداک: قوله: ((والقمر اذا تلشا))، قال: ذلک امفاثؤمنغ عط بن اض طالب یتلو تمداً، قال: قلت: ((و الش‏ار اذا جلّشا))، قال: ذلک القاذ من آل تمد، ج‏لأ الارض قسطا و عدلا؛(۲)ای زاده رسول خدا! فدایت شوم. مرا از معنای آیه شریفه والشمس و ضحیها [سوگند به خورشید و گسترش نور آن‏] مطّلع ساز. حضرت فرمود: مراد از خورشید، رسول الله (ص) می‏باشد.
پرسید: فدایت شوم! منظور از آیه شریفه ((والقمر اذا تلیها)) [سوگند به ماه چون پس از آن آید. ]چیست؟
فرمود: منظور از ماه، امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب (ع) است که بعد از پیامبر(ص) می‏باشد.
گفت: مقصود از آیه شریفه ((والنهار اذا جلّیها)) [و سوگند به روز و چون آن را روشن سازد ]چیست؟
فرمود: مقصود از روز، قائم آل محمد (عج) است که زمین را پر از قسط و عدل کند)).

۳٫ امام مهدی (عج) و امام حسین (ع)
خداوند متعال می‏فرماید: ((و لا تقتلوا النفس الط حرّم الله الا باگ‏ق و من قتل مظلوما فقد جعلنا لولیّه سلطانا، فلا یی‏ف ص القتل انه کان منصورا(۳)؛ کسی را که خداوند خونش را حرام شمرده، به قتل نرسانید، مگر به حق و آن کسی که مظلوم کشته شده، برای ولیش سلطه (حق قصاص) قرار دادیم؛ اما در قتل اسراف نکند، چرا که او مورد حمایت است)).
سلاّم بن مستنیر می‏گوید: امام محمد باقر (ع) درباره آیه ((و من قتل مظلوما)) فرمود: ((او حسین بن علی (ع) است که مظلوم کشته شد و ما اولیای او هستیم. و قائم ما چون قیام کند، در طلب انتقام خون امام حسین (ع) بر آید؛ پس می‏کشد تا جایی که گفته می‏شود اسراف در قتل کرده است. مقتول، حسین (ع) و ولیّ او قائم (عج) است. و اسراف در قتل این است که غیر قاتل او کشته شود. او منصور است؛ زیرا از دنیا نمی‏گذرد تا این که یاری شود به مردی از خاندان پیامبر خدا که زمین را پر از قسط و عدل کند، همچنان‏که پس از جور و ظلم شده باشد)).(۴)
قندوزی حنفی نیز می‏گوید: ((از امام علی الرضا فرزند موسی الکاظم (رضی الله عنهما) رسیده که آن حضرت فرمود: آیه ((و من قتل مظلوما))(۵) درباره حسین و مهدی(ع) نازل شده است)).

همراه با روایات
۱٫ امام مهدی (ع) فرزند امام حسین (ع)
در ۳۰۸ روایت، وارد شده که امام مهدی (عج) نهمین فرزند امام حسین (ع) است و در بیشتر احادیثی که از وجود مقدس رسول اکرم (ص) درباره حضرت ولی‏عصر (عج) آمده، به آن حضرت به عناوینی چون: ((از تبار پسرم حسین)) و ((از نسل این پسرم))، ((نهمین فرزند پسرم حسین)) معرفی شده است.(۶) که مجموع روایات پیامبر (ص) در این زمینه ۱۸۵ حدیث می‏باشد.(۷)
در این جا چند روایت از قول امام حسین (ع) نقل می‏شود:
۱٫ مردی از طایفه همدان می‏گوید: ((حعت اگ‏سغ بن عط بن اض طالب علشأ السلام یقول: قاذ هذه الامه هو التاسع من ولدی و هو صاحب الغیبه و هو الذی یقیَّ مفاثُه و هو حیّ؛(۸) از امام حسین بن علی (ع) شنیدم که می‏فرمود: قائم این امت نهمین از فرزندان من است و او صاحب غیبت است، و او کسی است که میراثش را در حیاتش تقسیم می‏کنند)).
۲٫ امام حسین (ع) می‏فرماید: ((کان رسول الله یقول فآ بلاص به، یا حسغ! انت السید ابن السید، ابوالساده تسعه من ولدک اچ‏ه ابرار امناء معصومون و التاسع مهدسّم قاچ‏هم. انت الامام بن الامام، ابوالاچ‏ه تسعه من صلبک اچ‏ه ابرار و التاسع مهدسم ج‏لأ الدنیا قسطا و عدلا، یقوم ص آخر الزمان کأ حت ص اوله؛(۹) رسول خدا (ص) در بشارتی به من فرمود: ای حسین! تو سید پسر و پدر ساداتی، و ((نه)) فرزند از تو، امامان ابرار و امین و معصوم‏اند، و نهمین آنان مهدی قائم (عج) است. تو امام پسر امام و پدر ائمه هستی و نه فرزند از پشت تو ائمه ابراراند و نهمین آنان، مهدی است که دنیا را در آخر الزمان، پر از عدل و قسط می‏کند…))… .

۲٫ نسب حضرت مهدی (عج) از زبان امام حسین (ع)
سالار شهیدان، فرزندش امام مهدی (ع) را فرزند حضرت فاطمه (س) می‏خواند. آن حضرت فرمود:
از رسول خدا (ص) شنیدم که فرمودند: ((اثهدیّ من ولد فاطمه؛(۱۰) مهدی از فرزندان فاطمه است)).
در روایت دیگری امام حسین (ع) می‏فرماید: ((پیامبر (ص) به فاطمه زهرا (س) فرمود: ((اِبلای یا فاطمه! اثهدی منک؛ ای فاطمه! بشارت بر تو باد، که مهدی (عج) از فرزندان توست)).(۱۱)

۳٫القاب امام مهدی (عج) از زبان امام حسین (ع)
امام زمان (ع) القاب مبارکی دارند که بعضی از آن‏ها، مستقیماً با ((عاشورا)) در ارتباط است و بعضی از لقب‏های مقدس آن‏حضرت، بر زبان جد بزرگوارشان (ع) جاری شده است.
عیسی الخشاب می‏گوید: از محضر امام حسین (ع) سؤال کردند: آیا شما صاحب این امر هستید؟
فرمود: ((لا و لکن صاحبُ الامر الطرید اللاید اثوتور بابیه، اثکظ بعمّه، یضع السیف عط عاتقه جانیه اءک‏ر؛(۱۲) نه من نیستم، بلکه صاحب این امر کسی است که از میان مردم کناره‏گیری می‏کند و خون پدرش بر زمین می‏ماند و کنیه او کنیه عمویش خواهد بود. آن‏گاه شمشیر بر می‏دارد و هشت ماه تمام شمشیر بر زمین نمی‏گذارد)).
((طرید)) و ((شرید)) که هر دو به یک معنا است – از القاب حضرت ولی عصر (عج) به شمار می‏آید. این دو عبارت در زبان امامان معصوم(ع) نیز به کار رفته، و معنای آن کنار زده و رانده شده است. حاجی نوری (ره) در معنای ((شرید)) می‏گوید: ((رانده شده از مردمی که آن حضرت را نشناختند و قدر وجود نعمت او را ندانستند و در مقام شکر گزاری و مقام حقش بر نیامدند؛ بلکه پس از این‏که از دست یافتن بر او ناامید شدند، به قتل و قمع ذرّیه طاهره ایشان پرداختند و به کمک زبان و قلم، سعی بر بیرون راندن نام و یاد او، از قلوب و اذهان مردم کردند)).(۱۳)
علامه مجلسی (ره) درباره این حدیث می‏فرماید: ((اثوتور بابیه))؛ یعنی، کسی که پدرش را کشته‏اند و طلب خونش را نکرده‏اند. مراد از ((والد))، امام حسن عسگری (ع)، یا امام حسین (ع) و یا جنس والد است که شامل همه ائمه(ع) می‏شود، و ((مکظ بعمه)) شاید کنیه برخی از عموهای حضرت، ابوالقاسم باشد، یا این‏که امام زمان (عج) کنیه‏اش ابوجعفر، ابی الحسن و یا ابی محمد باشد. بعید نیست علت تصریح نکردن به اسم حضرت و آوردن کنیه، به جهت خوف از عموی حضرت باشد. و قول وسط، ظاهرتر است)).(۱۴)

۴٫توصیف امام حسین(ع) از زبان امام مهدی (ع)
حضرت مهدی (عج)، امام حسین(ع) را این‏گونه توصیف فرموده است: ((کنت للرسول ولداً و للقرآن سندا و للامّه عضُدا و ص الطاعه ث‏ش‏دا حافظا للعهد و اثیثاق ناکبا عن سبُل الفسّاق تتاوّه تأوّه اگهود طویل الرکوع و السجود زاهداً ص الدنیا زهد الرّاحل عش‏ا ناظراً بعغ اثستوحشغ مش‏ا؛(۱۵) تو ای حسین! برای ((رسول خدا)) فرزند و برای ((قرآن)) سند و برای ((امت))، بازویی بودی. در طاعت خدا تلاشگر و نسبت به عهد و پیمان، حافظ و مراقب بودی. از راه فاسقان سر بر می‏تافتی. آه می‏کشیدی؛ آه آدمی که به رنج و زحمت افتاده است. رکوع و سجود تو طولانی بود. زاهد و پارسای دنیا بودی؛ زهد و اعراض کسی که از دنیا رخت بر کشیده است و با دیده وحشت زده بدان نگاه می‏کردی)).
در این عبارت، بسیار جالب و جامع، جد بزرگوار خود امام حسین (ع) را با ده عنوان وصف کرده است:
امام حسین (ع) فرزند رسول خدا است؛
او سند و پشتوانه قرآن است؛ هر آنچه در قرآن، در قالب الفاظ است، در وجود مطهر امام حسین(ع) رؤیت و مشاهده می‏شود؛
توان اسلام، امامت است و امام حسین(ع) بازوی پرتوان امّت و دین اسلام در همه اعصار است؛
در راه اطاعت پروردگار، سخت کوش و تلاشگر بود. عبادت آن حضرت (نماز و دعاء خصوصاً دعای عرفه) مایه اعجاب است.
آن بزرگوار، نگه‏دار عهد و میثاق است و با خدا و خلق او در عهد و پیمان، استوار و ثابت و باوفا است؛
آن حضرت از راه و روش فاسقان روی گردان بود و از راه مسامحه و مداهنه وارد نمی‏شد؛
آه امام حسین (ع) دردمندانه بود؛ مانند کسی که بار سنگینی از غصه دردل دارد و درد سینه‏اش جراحتی التیام ناپذیر است؛
آن حضرت رکوع‏ها و سجده‏های طولانی داشت. که نمونه‏های آن در تاریخ ثبت و درج شده است؛
سید الشهدا(ع)، نسبت به دنیا زاهد و بی علاقه بود. و زهد با عمل این خاندان معنا می‏گیرد؛
نظر او به دنیا، نظر وحشت زدگان بود و آنجایی‏که نظر دیگران به دنیا نظر عاشقانه بود، نظر آن حضرت به دنیا، مانند انسان وحشت زده بود.(۱۶)

۵٫ قائم و عاشورا
((قائم)) از القاب خاصه حضرت حجت (عج) است که در بیشتر روایات شیعه وارد شده و اطلاق آن بر هیچ یک از معصومین دیگر روا نیست.
ابو حمزه ثمالی می‏گوید: به امام محمد باقر (ع) عرض کردم: ای فرزند پیامبر! آیا شما همه قائم نیستید و حق را به پا نمی‏دارید؟ پس چرا تنها ولی عصر را قائم می‏خوانند؟ فرمود: ((ثّا قتل جدّی اگ‏سغ ضجّت اثلائکه بالبکاء و النحیب و قالوا ااًنا أتصفح عمن قتل صفوتک و ابن صفوتک و خفتک من خلقک؟… فاوحی الله الشم قرّوا ملائکط فوعزّض و جلاض لانتقمنّ مش‏م و لو بعد حغ…د کشف اًم عن الاچ‏ه من ولد اگ‏سغ فیّ‏ت اثلائکه بذلک ورأوا احدهم قاچ‏اً یصط، فقال سبحانه: سذا القاذ انتقم مش‏م؛ چون جدم حسین (ع) کشته شد، فرشتگان صدا به گریه و ناله بلند نموده و عرض کردند: پروردگارا! آیا قاتلان بهترین بندگانت، و زاده اشرف برگزیدگانت را به حال خود وا می‏گذاری؟ خداوند به آنها وحی فرستاد: ای فرشتگان من! آرام گیرید. به عزّت و جلالم سوگند، از آنان انتقام خواهم گرفت؛ هر چند بعد از گذشت زمان‏ها باشد. آن‏گاه پروردگار عالم پرده از جلو دیدگان آنان کنار زد و امامان از فرزندان امام حسین (ع) را یکی پس از دیگری به آنها نشان داد. فرشتگان از این منظره، مسرور و شادمان گردیدند و دیدند که یکی از آن بزرگواران، ایستاده مشغول نماز است. خداوند فرمود: با این قائم (شخص ایستاده) از آنان (قاتلان حسین (ع)) انتقام خواهم گرفت)).(۱۷)
محمد بن حمران می‏گوید: امام صادق (ع) فرمود: چون جریان شهادت امام حسین (ع) واقع شد، فرشتگان به درگاه الهی نالیدند و خروش بر آورده، به خداوند عرض کردند: بار خدایا! آیا با حسین که انتخاب شده تو و فرزند پیامبر تو اینچنین رفتار شود؟ خداوند شبح و سایه قائم را در برابر آنان در حالت ایستاده مجسم کرد و فرمود: با این (قائم) از ستم کنندگان به حسین انتقام خواهم گرفت.(۱۸)

۶٫ غیبت حضرت مهدی (ع)، از نگاه امام حسین (ع)
امام حسین (ع) درباره غیبت امام زمان (ع) می‏فرماید: ((لصاحب هذا الامر غیبتان، احدثا تطول حط یقول بعک‏م: مات و بعک‏م قتل و بعک‏م ذهب و لا یطّلع عط موضعه احد من وض و لا غفه الااثوض الذی یط امره؛(۱۹) برای صاحب این امر دو غیبت است که یکی از آنها آن‏قدر به طول می‏انجامد که گروهی می‏گویند: [مهدی ]مرده و برخی گویند: کشته شده و بعضی گویند: رفته است. احدی از دوستان و غیره، از اقامتگاه او آگاه نمی‏شود، جز خدمت‏گذاری که متصدی امور اوست)).
هم چنین می‏فرماید: ((… له غیبه یرّتد فشا اقوام و یثبت عط الدین فشا آخرون، فیؤذَوْن و یقال اًم: مط هذا الوعدان کنژ صادقغ. اما ان الصابر ص غیبته عط الاذی و التکذیب ج‏ک‏له اگاهد بالسیف بغ یدی رسول الله(ص)؛(۲۰) برای او غیبتی است که گروه‏هایی در آن از دین بر می‏گردند و گروه‏هایی دیگر بر آیین خود استوار می‏مانند و در این راه آزارها می‏بینند. به آنان گفته می‏شود: این وعده کی واقع خواهد شد اگر راستگو هستید؟ آنان که بر این آزارها و تکذیب‏ها صبر کنند، همانند کسی‏اند که شمشیر به دست گرفته و در پیشاپیش رسول اکرم (ص) جهاد می‏کند.

۷٫ بشارت ظهور از زبان امام حسین (ع)
بشارت به ظهور امام عصر (عج) حقیقتی شعف‏انگیز است که از سوی امامان معصوم(ع) نوید آن داده شده است. سالار شهیدان در این زمینه می‏فرماید: ((منّا اثظ علا مهدیّاً، اوّاًم امفاثؤمنغ عط بن اض طالب و آخرهم التاسع من ولدی و هو الامام القاذ باگ‏ق ب‏یی الله به الارض بعد موس‏ا و یظهر به دین اگ‏ق عط الدین کلّه و لو کره اثلاکون…؛ دوازده مهدی از ما هست که نخستین آنان علی بن ابی طالب و آخرین آنان نهمین فرزند من است که او امام قائم به حق است، خداوند زمین مرده را به وسیله او زنده می‏کند و دین حق را بر تمام ادیان پیروز می‏گرداند…)).(۲۱)
عبدالله بن عمر می‏گوید: ((حعت اگ‏سغ بن عط (ع) یقول: لو ر یبق من الدنیا الایوم واحد لَطوَّلَ اللّه عزّوجلّ ذلک الیوم حط پ‏رج رجل من ولدی فیملاها عدلا و قسطا کأ ملئت جورا و ظلأ، کذلک حعتُ رسول الله یقول؛(۲۲) از حسین بن علی (ع) شنیدم که می‏فرمود: اگر از عمر دنیا جز یک روز باقی نمانده باشد، خداوند آن روز را به قدری طولانی فرماید تا آنکه مردی از فرزندان من خروج نماید و زمین را پر از عدل و داد نماید، همچنانکه پر از ظلم و جور شده باشد، من از رسول خدا (ص) این چنین شنیدم)).

۸٫ علایم ظهور از زبان امام حسین (ع)
ریحانه رسول خدا، حسین بن علی (ع) درباره علایم ظهور فرزندش امام عصر (عج) می‏فرماید: ((للمهدیّ چس علامات: السّفیاص، و ام‏اص، و الصیحه من الی‏ء، و اگ‏سف بالبیداء و قتل النفس الزکیه؛(۲۳) برای مهدی ما پنج علامت است: خروج سفیانی، خروج یمانی، بانگ آسمانی، خسف سرزمین بیداء (فرو رفتن لشگر سفیانی در سرزمین بیدا)، قتل نفس زکیّه)).(۲۴)
در روایتی دیگر، خراب شدن دیوار مسجد کوفه از سمت خانه عبدالله بن مسعود(۲۵) و دیدن علامتی در آسمان (مانند آتش(۲۶)) را از نشانه‏های ظهور، بیان فرموده است.

۹٫ دلدادگی حضرت مهدی (عج) به امام حسین (ع)
خدمت در محضر امام حسین (ع) و توفیق یاری حضرت و شمشیر زدن در رکاب او، بزرگترین توفیقات الهی بود که نصیب عده‏ای از خواص عصر امام حسین (ع) شد. همچنان‏که فراهم نمودن شرایط و مقدمات ظهور حضرت ولی عصر (عج) و توفیق جنگیدن در رکاب آن بزرگوار، از دیگر موهبت‏های الهی است که نصیب عده‏ای از خواص می‏شود. در عظمت و شرافت خدمت‏گذاری، نصرت به آن آستان بلند، همین بس که امام زمان (عج) نیز عاشق جدّ بزگوار خود و مشتاق خدمت به او است. آن حضرت در زیارت ناحیه مقدسه(۲۷) می‏فرماید: ((و لع اخرتظ الدهور و عاقظ عن نیک اثقدور لأُندّبنّک صباحاً و مساءً و لأبکِغّ لک [علیک‏] بدل الدموع دماً؛ اگر روزگار مرا به تأخیر انداخت و مقدّرات از یاری و نصرت تو در روز عاشورا باز داشت، هر آینه من صبح و شام بر تو ندبه می‏کنم و به جای قطرات اشک، بر تو خون می‏گریم)).
آری یاری امام مهدی (عج)، عبادتی بزرگ است، چرا که در حقیقت خدمت به تمام پیامبران و اوصیا و امامان معصوم(ع) می‏باشد؛ زیرا او آخرین حجت الهی است و اراده خداوند بر آن تعلق یافته که زحمات طاقت فرسای همه پیامبران را، به دست با کفایت آخرین حجت خود به ثمر رساند. اگر نهضت جهانی آن ولی الله اعظم (عج)، از برنامه جهانی خلقت حذف شود، برنامه همه پیامبران عقیم گشته و هدف نهایی فرستادن رسولان و تشریع ادیان ضایع و تباه می‏شود.(۲۸)
خدمت به امام عصر (ع)، مطلوب امام صادق (ع) نیز بوده است. ((خلاّد ابن قصّار می‏گوید: از امام صادق (ع) پرسیدند: آیا قائم متولد شده است؟ فرمود: ((لا ولو ادرکته گ‏دمته ایام حیاض؛ نه متولد نشده ولی اگر من او را درک می‏کردم، همه عمر را با خدمت‏گزاری او سپری می‏کردم)).(۲۹) هنگامی که امام معصوم (ع) در حق حضرت بقیه الله (عج) چنین تعبیری به کار می‏برد؛ مقام رفیع یاران آن حضرت و ارزش خدمت به آیین ((انتظار)) روشن می‏شود.

۱۰٫ عاشورا روز ظهور
درباره روز قیام و ظهور حضرت، روایات مختلفی وارد شده است. که در آنها، روز نوروز، عاشورا، شنبه و یا جمعه، روز ظهور معرفی شده است.
البته از آن جایی که نوروز، طبق سال شمسی و عاشورا، بر اساس سال قمری محاسبه می‏شود، یکی شدن این دو روز امکان‏پذیر است و هم زمانی این دو روز با جمعه یا شنبه نیز ممکن است.
اما روایاتی که روز ظهور را، دو روز از هفته بیان کرده، قابل توجیه است؛ یعنی، در صورت صحیح بودن سند این روایات، احادیث روز جمعه به روز ((ظهور)) و روایات روز شنبه به روز ((استقرار و تثبیت قیام حضرت و نابودی مخالفان)) تفسیر می‏شود. البته روایات روز شنبه، از نظر سند مورد تامل و بررسی است؛ ولی روایات روز جمعه از این نظر ایرادی ندارد.(۳۰) اما آنچه مهم است، این که قیام حضرت ولی عصر (عج)، مصادف با روز شهادت سیدالشهداء (ع) است و این مطلب ما را به ارتباط ویژه صاحبان این دو قیام رهنمون می‏سازد.
امام محمد باقر(ع) فرموده است: ((کاص بالقاذ یوم عاشورا یوم السبت قاچ‏اً بغ الرکن و اثقام و بغ یدیه جقئیل ینادی: البیعه لله فیملأها عدلاکأ ملئت ظلأ و جورا؛(۳۱)گویا حضرت قائم(عج) را می‏بینم که روز عاشورا، روز شنبه بین رکن و مقام ایستاده و جبرئیل پیش روی او ندا می‏کند: بیعت برای خدا است. پس زمین را پر از عدل می‏کند؛ همان گونه که پر از ظلم و جور شده بود)).
امام جعفر صادق(ع) نیز می‏فرماید: ((ان القاذ صلوات الله علیه ینادی باحه لیله ثلاث و علاین و یقوم یوم عاشورا یوم قتل فیه اگ‏سغ بن عط(ع)؛(۳۲) قائم – درود خدا بر او باد در شب بیست و سوم ماه رمضان، به نام [شریفش‏] ندا می‏شود، و درروز عاشورا، روزی که حسین بن علی (ع)، در آن کشته شد، قیام خواهد کرد)).

۱۱٫ یاد امام حسین(ع) نخستین کلام حضرت مهدی(ع)
در روایاتی چند، به مطالب و سخنان نخستینِ امام زمان (ع) اشاره شده است؛ از جمله آنها روایتی است که محدث بزرگوار شیخ علی یزدی حائری (ره) نقل کرده است. او می‏گوید: ((زمانی که قائم آل محمد ظهور کند، ما بین رکن و مقام می‏ایستد و پنج ندا می‏دهد:
۱٫ ((الا یا اهل العار انا الامام القاذ ؛ آگاه باشید ای جهانیان که مژ امام قاذ))؛
۲٫ ((الا یا اهل العار انا الصمصام اثنتقم؛ آگاه باشید ای اهل عالم که منم شمشیر انتقام گیرنده))؛
۳٫ ((الا یا اهل العار ان جدّی اگ‏سغ قتلوه عطشانا؛ بیدار باشید ای اهل عالم که جدّ من حسین را تشنه کام کشتند))؛
۴٫ ((الا یا اهل العار ان جدّی اگ‏سغ طرحوه عریانا؛ بیدار باشید ای اهل عالم که جدّ من حسین را عریان روی‏خاک افکندند))؛
۵٫ ((الا یا اهل العار ان جدی اگ‏سغ سحقوه عدوانا؛ آگاه باشید ای جهانیان که جدّ من حسین را از روی کینه توزی پایمال کردند)).
امام زمان (عج) ابتدا خود را چنین به جهانیان معرفی می‏کند: که قائم و شمشیر انتقام منم؛ قیام نمودم تا انتقام خون جدم حسین (ع) – که او را تشنه لب شهید کرده، بدن مطهرش را عریان روی خاک افکندند و پایمال کردند – بگیرم.
آری اولین کلام حضرت مهدی(عج)، یاد امام حسین (ع) است که همواره یاد او، در دل هر انسان آزاد مرد و طالب حقی زنده است و این مصیبت عظمی‏، جز با ظهور فرزندش تسلّی نمی‏یابد.

۱۲٫ حضرت مهدی(عج) تکمیل کننده سفر امام حسین (ع)
یکی از رابطه‏های دقیق بین این دو امام همام(ع) و قیامشان، مرکز حکومت آن دو است. امام حسین (ع) از مکه به جانب کوفه، رهسپار بود و شاید با رسیدن به کوفه، مانند پدر بزرگوار خود آن‏جا را مقر حکومت خویش قرار می‏داد؛ ولی سپاهیان یزید، راه را بر آن حضرت بستند و او در دوم محرم، در کربلا منزل نمود.
زمانی که خورشید تابناک مکه، ظهور کند، کوفه را به عنوان مقر حکومت خود بر خواهد گزید. امام محمد باقر(ع) می‏فرماید: ((مهدی قیام می‏کند و به سوی کوفه می‏رود و منزلش را آن‏جا قرار می‏دهد)).(۳۳)
هم چنین می‏فرماید:((هنگامی که قائم ما قیام کند وبه کوفه برود، هیچ مؤمنی نخواهد بود، مگر آن که در آن شهر، در کنار مهدی سکونت می‏گزیند، یا به آن شهر می‏رود)).(۳۴)
ابوبکر حضرمی می‏گوید: به امام محمد باقر یا امام صادق(ع) گفتم: کدام سرزمین پس از حرم خدا و حرم پیامبرش با فضیلت‏تر است؟ فرمود: ((ای ابابکر! سرزمین کوفه که جایگاه پاکی است و در آن مسجد سهله قرار دارد و مسجدی که همه پیامبران در آن نماز خوانده‏اند. آن جا عدالت الهی پدیدار می‏گردد و قائم به عدل و قیام کنندگان پس از او از همان جا خواهند بود. آن‏جا، جایگاه پیامبران و جانشینان صالح آنان است)).(۳۵)
امام صادق(ع) از مسجد سهله یاد کرد و فرمود: ((آن خانه صاحب ما (مهدی موعود) است؛ زمانی که با خاندانش در آن‏جا سکونت گزیند)).(۳۶)
از مجموع این روایات فهمیده می‏شود که شهر کوفه، پایگاه اصلی فعالیت‏ها و مرکز فرمانروایی امام زمان(عج) خواهد بود، پایگاهی که زمانی مقر حکومت امیرمؤمنان (ع) بود و امام حسین (ع) به آن سو می‏رفت.

۱۳٫ خون خواهی حضرت مهدی(عج) از قاتلان امام حسین(ع)
سالار شهیدان به فرزندش امام سجاد(ع) فرمود: ((سوگند به خدا که خون من از جوشش باز نمی‏ایستد تا این که خداوند، مهدی را برانگیزد. او به انتقام خون من، از منافقان فاسق و کافر، هفتاد هزار نفر را می‏کشد)).(۳۷)
هروی می‏گوید: به حضرت رضا(ع) عرض کردم: ای فرزند رسول خدا! نظرتان درباره این سخن امام صادق(ع) که می‏فرماید: ((هرگاه قائم ما قیام کند، بازماندگان قاتلان امام حسین (ع) به کیفر کردار پدرانشان کشته می‏شوند)) چیست؟ حضرت رضا(ع) فرمود: ((این سخن صحیح است)).
گفتم: پس این آیه قرآن ((و لاتزر وازرهٌ وزر أخری)) چه معنایی دارد؟ فرمود ((آنچه خداوند می‏فرماید صحیح است؛ ولی بازماندگان قاتلان امام حسین(ع)، به کردار پدرانشان خوشحال‏اند و به آن افتخار می‏کنند و هر کس از چیزی خشنود باشد، مانند آن است که آن کار را انجام داده است. اگر مردی در مشرق کشته شود و مرد دیگری در مغرب به کشته شدن او خشنود باشد، نزد خداوند شریک گناه قاتل است. و این که قائم، فرزندان قاتلان امام حسین را هنگام ظهورش نابود می‏سازد، برای این است که آنان از کردار پدرانشان خشنودند.))(۳۸)

۱۴٫ یاری امام حسین(ع)، یاری امام مهدی(عج)
یکی دیگر از جلوه‏های روشن ارتباط بین این دو اختر تابناک آسمان ولایت و امامت یاری نمودن امام حسین(ع) است که در حقیقت این یاری، نصرت امام عصر (عج) می‏باشد. امام حسین(ع) در این زمینه در شب عاشورا به اصحاب خود فرمود: ((… و قد قال جدّی رسول الله(ص): ولدی حسغ یُقتل بطفّ کربلا، غریباً وحیداً عطشاناً فریداً.
خ‏ن نیه فقد نیص و نی ولده اگ‏جه[(ع)]…؛ همانا جدّم رسول خدا[(ص)] فرمودند: فرزند من حسین‏[(ع) ]در زمین کربلا، غریب و تنها، عطشان و بی‏کس، کشته می‏شود، کسی که او را یاری کند مرا یاری نموده و فرزندش مهدی [(ع)]را یاری نموده است…)).(۳۹)

۱۵٫ فرشتگانِ یاور امام حسین(ع)، یاوران مهدی(عج)
یکی از ویژگی‏های قیام یوسف زهراء، برخورداری از نصرت الهی به وسیله فرشتگان است. شیخ صدوق(ره) در روایت ریّان بن شبیب، از حضرت امام رضا(ع) نقل می‏کند: ((و لقد نزل اض الارض من اثلائکه اربعه آلاف لنیه فوجدوه قد قتل فهم عند ققه شعث غُقٌ اض ان یقوم القاذ فیکونون من انصاره و شِعارُهم یا لثاراتِ اگ‏سغ؛(۴۰) به تحقیق چهار هزار فرشته برای نصرت و یاری حسین [(ع)] به زمین فرود آمدند. آنان هنگامی که نازل شدند، دیدند حسین [(ع)] کشته شده است، از این رو، ژولیده و غبارآلود در نزد قبر آن حضرت، اقامت کردند و همچنان هستند تا این که قائم، قیام کند و آنان از یاوران و سپاه آن حضرت خواهند بود و شعارشان یا لثارات الحسین است)).
به راستی، چه ارتباطی میان این دو کوکب درخشان آسمان ولایت – که ملک و ملکوت، عرش و فرش همه از یگانگی آن دو سخن می‏گویند – وجود دارد. هر کجا حسین (ع) است، مهدی(عج) نیز هست و هر کجا مهدی(عج) است، حسین (ع) نیز می‏باشد. ذکر و نام آن یکی، با یاد و نام دیگری قرین و عجین است. از امام زمان (عج)؛ سید الشهدا (ع) را می‏طلبند و از سید الشهداء امام زمان را.

۱۶٫ حضرت مهدی(عج) ویرانگر مساجد چهار گانه‏
امام عصر(عج) از بین برنده و محو کننده تمام آثار شرک و نفاق است؛ از این رو عاشقان هر صبح آدینه، زمزمه ((این هادم ابنیه اللاک و النفاق)) را سر می‏دهند و منتظرند تا حضرت ظهور کند و کاخ ظلم و ستم، استبداد و بناهای نفاق را نابود سازد. به همین جهت او مساجدی را که به شکرانه کشتن امام حسین(ع) بنا شده است، ویران خواهد کرد.
امام محمد باقر(ع) درباره این مساجد می‏فرماید: ((در کوفه به دلیل شادی از کشتن، حسین(ع)، چهار مسجد ساخته شد: مسجد اشعث، جریر، سمّاک و شبَث بن رِبعی))(۴۱) ابو بصیر می‏گوید: امام محمد باقر(ع) فرمود: ((هنگامی که قائم ما قیام کند، چهار مسجد را در کوفه ویران می‏سازد…)).(۴۲) این مساجد اگر چه هم اکنون موجود نیست؛ ولی ممکن است بعدها گروهی از روی دشمنی با اهل بیت(ع)، آنها را دوباره بسازند.(۴۳)

همراه ادعیه و زیارات
با بررسی ((ادعیه و زیارات)) مربوط به سید الشهدا(ع) و امام عصر (عج) به ارتباط وثیق و تنگاتنگ میان این دو نور پاک پی می‏بریم؛ چرا که هر دو در ماه شعبان به دنیا آمده‏اند و در روز تولد حسین (ع) باید به یاد مهدی(عج)، بود و در روز تولد مهدی(عج)، باید حسین(ع) را یاد کرد. در دعای هر یک، باید جملاتی را زیر لب زمزمه نمود که یاد دیگری را در دل زنده می‏کند. در این قسمت، نمونه هایی چند از این حقیقت اشاره می‏شود:

۱٫ یاد حضرت مهدی(عج)، در میلاد امام حسین (ع)
شیعیان و شیفتگان مذهب جعفری، در روز میلاد سالار شهیدان (سوم شعبان)، یاد فرزندان آن حضرت را نیز در دل‏ها تازه‏تر می‏کنند. در توقیع مبارک حضرت امام حسن عسکری(ع) برای قاسم بن علاء همدانی آمده است: در روز تولد امام حسین(ع) این دعا را بخوان: ((اللهم اص اسئلک بق اثولود ص هذا الیوم اثوعود بلاک‏ادته قبل اسش‏لاله و ولادته بکته الی‏ءُ و من فشا و الارض و مَن علشا… اثعوّض من قتله ان الاچ‏ه من نسله و الشّفاء ص تربته و الفوز معه ص أوبته و الأوصیاء من عق‏ته بعد قاچ‏هم و غیبته؛(۴۴)خداوندا! من تو را به مقام مولود این روز می‏خوانم. او پیش از آن که به دنیا چشم بگشاید و قبل از آن که تولد یابد، وعده و خبر شهادتش داده شد. آسمان و هر کس در آن بود و زمین و هر کس بر روی آن بود، بر او گریه کرد… . او که در عوض شهادت او، ائمه از نسل او شدند و شفا در تربت او قرار داده شد، فوز و رستگاری با او، در روز رجوع و بازگشت او و بازگشت اوصیاء از خاندان او، بعد از قائم آنان و سپری شدن غیبت او می‏باشد)).
و در لوحی که به نام مقدس فاطمه(س) معروف است(۴۵)، ارتباط محکم و راستینی بین امام حسین (ع) و حضرت حجت (عج) وجود دارد. این لوح به مناسبت تولّد امام حسین (ع) توسط جبرئیل امین به رسم چشم روشنی از طرف خداوند متعال به پیامبر اکرم(ص) هدیه شد. رسول اکرم (ص) آن را مطالعه می‏کنند و می‏فرمایند: ((سزاوار نیست که این چشم روشنی به شخصی غیر از فاطمه زهرا (س) سپرده شود.
نکته مهم آن، زمان فرستادن (تولد امام حسین) و محتویات و مطالب آن (یاد مهدی(ع)) است.
وقتی به نام مقدس امام حسین (ع) می‏رسد، می‏فرماید:((… جعلت کلمط التامّه معه و حجط البالغه عنده…؛ کلمه تامه و حجت بالغه خود (امام زمان) را با حسین و نزد او قرار دادم)).(۴۶)

۲٫ یاد حسین (ع)، در میلاد امام زمان (عج)
یکی از شب‏های با عظمت سال، شب تولد یوسف زهرا(س) است که در روایت، افضل شب‏های سال بعد از شب قدر شمرده شده، و در آن احیاء و شب زنده داری توصیه شده است.
عاشقان حضرت در آن شب، یاد حضرت اباعبدالله (ع) را در دل‏های خود احیاء می‏کنند و با زیارت عاشورا جان خود را صفا می‏بخشند، چرا که شب امام عصر (عج)، شب زیارتی مخصوص سالار شهیدان فرزند فاطمه زهرا(س) است.
محدث بزرگوار، شیخ عباس قمی(ره) در ((مفاتیح الجنان)) می‏نویسد: با فضیلت‏ترین اعمال شب نیمه شعبان – که باعث آمرزش گناهان است – زیارت امام حسین (ع) می‏باشد. هر که می‏خواهد، روح ۱۲۴ هزار پیامبر با او مصافحه کند، امام حسین (ع) را زیارت کند. اقل زیارت آن حضرت آن است که به بالای بامی رود و به سمت راست و چپ نگاه کند، سپس سر به جانب آسمان بلند کند و حضرت را با این کلمات زیارت کند: ((السلام علیک یا اباعبدالله، السلام علیک و رچه الله و برکاته))(۴۷)
در قسمت ((زیارات)) نیز می‏نویسد: احادیث بسیاری در فضیلت زیارت امام حسین (ع) در نیمه شعبان وارد شده است. و بس است در این باب آنچه که به چندین سند معتبر از حضرت امام زین العابدین (ع) و امام جعفر صادق(ع) وارد شده که: هر که بخواهد با او ۱۲۴ هزار پیامبر، مصافحه کنند، زیارت کند قبر ابی عبدالله الحسین(ع) را در نیمه شعبان. به درستی که ملائکه و ارواح پیامبران، رخصت می‏طلبند و به زیارت آن حضرت می‏آیند. پس خوشا به حال آن که مصافحه کند با ایشان، و ایشان مصافحه کنند با او. پنج پیامبر اولوالعزم (نوح، ابراهیم، موسی، عیسی(ع)و محمد(ص)) نیز با ایشان‏اند.

۳٫ شب قدر و یاد امام حسین(ع)
شب قدر، شب امام زمان(ع) است. وملائکه و روح بر آن حضرت نازل شده، تقدیر امور رادر اختیار او می‏گذارند. پیشوایان معصوم(ع) در تفسیر سوره قدر فرموده‏اند: فرشتگان در این شب، مقدّرات یک‏سال را نزد ولی مطلق زمان آورده، بر او عرضه و تسلیم می‏کنند.(۴۸)
در چنین شبی – که به حجت بن الحسن العسکری(ع) تعلق دارد – یاد جدّبزرگوارش در دل‏ها زنده می‏شود؛ چرا که یکی از اعمال مستحبی شب قدر، زیارت امام حسین(ع) است. شیخ عباس قمی(ره) می‏نویسد: ((بدان که احادیث در فضیلت زیارت امام حسین(ع) در ماه مبارک رمضان – خصوصاً شب اول و نیمه و آخر آن و به خصوص شب قدر – بسیار است. از حضرت امام محمد تقی(ع) منقول است که هر که زیارت کند، امام حسین(ع) را در شب بیست و سوم ماه رمضان – و آن شبی است که امید است شب قدر باشد و در آن شب هر امر محکمی جدا و مقدّر می‏شود – مصافحه کند با او روح ۱۲۴ هزار ملک و پیغمبر که همه رخصت می‏طلبند از خداوند در زیارت آن حضرت در این شب.
از حضرت صادق(ع) مروی است: چون شب قدر می‏شود، منادی از آسمان هفتم از بطن عرش ندا می‏کند که حق تعالی هر کسی را که به زیارت قبر حسین(ع) آمده، آمرزید.
و در روایت دیگر است که هر که شب قدر نزد قبر آن حضرت باشد و دو رکعت نماز بگزارد، نزد آن حضرت یا آنچه که میسر شود و از حق تعالی بهشت و پناه از آتش را بخواهد؛ خداوند به او بهشت و پناه از آتش را عطا فرماید. و ابن قولویه از حضرت صادق(ع) روایت کرده که هر که زیارت کند قبر امام حسین(ع) را در ماه رمضان و در راه زیارت بمیرد، حسابی نخواهد داشت و به او بگویند که بدون خوف و بیم داخل بهشت شو)).(۴۹)

۴٫ دعای ندبه و یاد امام حسین(ع)
یکی از دعاهای بسیار مهم و با ارزش در میان شیعه، دعای ((ندبه)) است که عاشقان حضرت ولی‏عصر(عج) هر صبح جمعه دور هم گرد آمده و با خواندن آن، با حضرتش تجدید عهد و پیمان می‏کنند این دعا سندی صحیح دارد و بخش عمده و چشمگیر آن، التجاء به مهدی موعود و تأسّف از غیبت و دردمندی از فراق آن بزرگوار است و بخش هایی از این دعاء، مربوط به جدّ بزرگوار امام زمان (عج) سالار شهیدان است؛ مانند: ((این اگ‏سن؟ این اگ‏سغ؟ این ابناء اگ‏سغ؛ حسن (ع) کجا است؟ حسین (ع) چه شد؟ فرزندان حسین کجایند و چه شدند؟)).
قسمت دیگری از این دعای شریف ((این الطالب بدم اثقتول بکربلا؟؛ کجاست آن طالب خون شهید کربلا؟)) که از حساسیت فوق العاده‏ای برخوردار است.
ندبه کنندگان مهدی(عج)، منتظرانِ منتقم آل محمدند تا تقاص خون به ناحق ریخته فرزند فاطمه(س) را بگیرد و موجب شادی و بهجت قلب نازنین رسول خدا(ص) شود.
آری صبح جمعه و دعای سوزان ندبه، در فراق امام زمان و یاد سید الشهدا (ع) است. و چه بسا همین یاد امام حسین (ع) در صدق و صفای این دعا، اثری ژرف به جای نهد.

۵٫ زیارت عاشورا و یاد مهدی(عج)
((زیارت عاشورا))، که از سوی امام محمد باقر(ع)، به شیعیان و شیفتگان تعلیم داده شده است مضامین والایی دارد.
در یکی از قسمت‏های زیارت چنین آمده است: ((ان یرزقظ طلب ثارک مع امام منصور من اهل بیت تمد(ص)؛ همانا از خداوند می‏خواهم خون خواهی تو را در کنار امام یاری شده از خاندان پیامبر(ص) روزیم گرداند)).
زائر در این فقره، مشارکت در خون‏خواهی امام حسین(ع) به وسیله امام زمان(ع) را طلب می‏کند، چرا که مقصود از امام منصور، دوازدهمین پیشوای شیعیان حضرت ولی عصر(عج) می‏باشد و علت این که او را منصور نامیده‏اند، این است که ایشان در طلب خون جدشان یاری می‏شوند.
امام محمد باقر(ع) در شرح آیه شریفه ((و من قُتل مظلوماً)) فرمودند: ((حّی اثهدی اثنصور کأ حّی اچد تمداً و کأ حّی عیی‏ک اثسیح؛ مهدی [عج‏]، منصور نامیده شد، همان طوری که احمد، به محمد [ص‏] و عیسی به مسیح‏[ع‏] نامیده شد)).(۵۰)
محمد بن مسلم می‏گوید: شنیدم اباجعفر فرمود: ((قائم ما منصور به رعب و مؤیّد به نصر است…))(۵۱)

۶٫ روز عاشورا و یاد حضرت مهدی(عج)
جلوه‏ای دیگر از ارتباط دو فرزند زهرا(س)، روز عاشورا است، که دل عزاداران باید به عشق ولی‏عصر بتپد و ذکر قیام اباعبدالله، با یاد امام زمان (عج)، توأم باشد.
صالح بن عقبه از پدرش نقل می‏کند: امام محمد باقر(ع) فرمود: ((هر کس حسین بن علی(ع) را در روز دهم محرم زیارت کند تا آن که نزد قبر آن حضرت گریان شود، خداوند – تبارک و تعالی – ثواب دو هزار حج و دو هزار عمره و دو هزار جهاد به او عطا کند که ثواب آن‏ها، مثل ثواب کسی است که درخدمت رسول خدا(ص) و ائمه طاهرین(ع) حج و عمره و جهاد کرده باشد.
راوی می‏گوید: عرض کردم: فدایت شوم، کسی که در شهرهای دور باشد و ممکن نباشد که در مثل این روز به سوی قبر آن حضرت رود، آیا برای او ثوابی است؟
امام (ع) فرمود: هرگاه چنین باشد به سوی صحرا یا بربلندی بام خانه خود رود و به سوی حضرت اشاره کند و سلام دهد و در نفرین بر قاتلان وی جدیت نماید و بعد از آن دو رکعت نماز بخواند. این کار را در اوایل روز انجام دهد و خود بر امام حسین (ع) بگرید و کسانی را که در خانه‏اش هستند، نیز به گریه بر آن حضرت وا دارد. و یکدیگر را به این که در شهادت امام حسین(ع) مصیبت زده شده‏اند، تعزیت گویند. و هرگاه چنین کنند، همه آن ثواب ها را برای آنان ضامنم.
گفتم: یکدیگر را چگونه تعزیت بگویند ؟
حضرت فرمودند بگویند: ((اعظم الله اجورنا ج‏صابنا باگ‏سغ(ع) و جعلنا و ایاکم من الطالبغ بثاره مع ولیه الامام اثهدی من آل تمد علشم السلام؛ خداوند اجر ما و شما را در مصیبت حسین(ع) بزرگ گرداند و ما و شما را از کسانی قرار دهد که به همراه ولیّ امام حسین، امام مهدی‏[عج ]از آل محمد(ع) طلب خون آن حضرت کرده و به خون‏خواهی او برخیزیم)).(۵۲)

۷٫ شعار سپاه حضرت مهدی(عج)
در شعارهای لشکر آن حضرت – که برگرفته از شعور عمیق آنان است – به روشنی می‏توان یاد و خاطره امام حسین (ع) را مشاهده کرد.
در یکی از ((زیارات جامعه)) در قسمت سلام به حضرت مهدی(عج) آمده است: ((السلام عط الامام الغائب عن الابصار و اگ‏ا ص الامصار و الغائب عن العیون و اگ‏ا ص الافکار، بقیه الاخیار، وارث ذی الفقار، الذی یظهر ص بیت الله اگ‏رام ذی الاستار و ینادی بشعار یا لثارات اگ‏سغ، انا الطالب بالاوتار، انا قای کلّ جبار؛(۵۳) سلام و درود بر امامی که از دیده‏ها پنهان است و در شهرها حاضر؛ آن که از دیده‏ها، نهان است و در دلها حاضر؛ باقی مانده اخیار و خوبان؛ و وارث شمشیر ذوالفقار؛ آن بزرگواری که در بیت الله الحرام – که دارای پرده‏ها است – ظاهر می‏شود و به شعار ((یا لثارات الحسین)) ندا می‏کند و می‏فرماید: منم مطالبه کننده خون های به ناحق ریخته؛ منم شکننده هر ستمگر جفا پیشه)).
و یاران حضرت مهدی(عج) نیز به پیروی از امامشان، شعار یا لثارات الحسین سر می‏دهند. محدث بزرگ مرحوم حاجی نوری(ره) از کتاب غیبت فضل بن شاذان نقل کرده: ((ان شعار اصحاب اثهدی(عج) یا لثارات اگ‏سغ(ع)؛ به درستی که شعار یاوران مهدی(عج) یا لثارات الحسین است)).(۵۴) امام صادق (ع) هم می‏فرماید: ((شعار یاران حضرت مهدی یا لثارات اگ‏سغ (ای خونخواهان حسین(ع)) است)).(۵۵)

چهار: همراه با تشرفات‏
۱٫ حضرت مهدی(عج) و گریه بر امام حسین(ع)
سید بحر العلوم (ره) روزی به قصد تشرّف به سامرا تنها به راه افتاد. در بین راه درباره این مسأله که ((گریه بر امام حسین(ع) گناهان را می‏آمرزد)) فکر می‏کرد. همان وقت متوجه شد که شخص عربی، سوار بر اسب به او رسید و سلام کرد. بعد در لحظه‏ای پرسید: جناب سید! درباره چه چیز به فکر فرو رفته‏ای؟ و در چه اندیشه ای؟ اگر مساله علمی است مطرح کنید، شاید من پاسخش را بدانم. سید بحر العلوم فرمود: در این‏باره فکر می‏کنم که چطور می‏شود، خدای تعالی این همه ثواب به زائران و گریه کنندگان بر حضرت سیدالشهدا(ع) می‏دهد؛ مثلاً در هر قدمی که در راه زیارت بر می‏دارد، ثواب یک حج و یک عمره در نامه عملش نوشته می‏شود و برای یک قطره اشکی تمام گناهان صغیره و کبیره‏اش آمرزیده می‏شود؟
آن سوار عرب فرمود: تعجب نکن! من برای شما مثالی می‏آورم تا مشکل حل شود.
سلطانی به همراه درباریان خود به شکار می‏رفت. در شکارگاه از همراهیانش دور افتاد و به سختی فوق العاده‏ای افتاد و بسیار گرسنه شد. خیمه ای را دید و وارد آن جا شد. در آن سیاه چادر، پیرزنی را با پسرش دید. آنان در گوشه خیمه بز شیرده‏ای داشتند، و از راه مصرف شیر این بز، زندگی خود را می‏گذراندند. وقتی سلطان وارد شد، او را نشناختند؛ ولی برای پذیرایی از مهمان، آن بز را سر بریده و کباب کردند؛ زیرا چیز دیگری برای پذیرایی نداشتند. سلطان شب را همان جا خوابید و روز بعد، از ایشان جدا شد و خود را به درباریان رسانید و جریان را برای اطرافیان نقل کرد.
در نهایت از ایشان سؤال کرد: اگر بخواهم پاداش مهمان نوازی پیرزن و فرزندش را داده باشم، چه عملی باید انجام بدهم؟ یکی از حاضران گفت: به او صد گوسفند بدهید. و دیگری که از وزیران بود، گفت: صد گوسفند و صد اشرفی بدهید. یکی دیگر گفت: فلان مزرعه را به ایشان بدهید.
سلطان گفت: هر چه بدهم کم است؛ زیرا اگر سلطنت و تاج و تختم را هم بدهم، آن وقت مقابله به مثل کرده‏ام؛ چون آنان هر چه را که داشتند به من دادند. من هم باید هر چه را که دارم، به ایشان بدهم تا مقابله به مثل شود.
بعد سوار عرب پرسید فرمود: حالا جناب بحرالعلوم، حضرت سیدالشهدا(ع)، هر چه از مال و منال، اهل و عیال، پسر و برادر، دختر و خواهر و سر و پیکر داشت، همه را در راه خدا داد، پس اگر خداوند به زائران و گریه کنندگان، آن همه اجر و ثواب بدهد، نباید تعجب کرد؛ چون خدا – که خدائیش را نمی‏تواند به سیدالشهدا(ع) بدهد – پس هر کاری که می‏تواند، انجام می‏دهد؛ یعنی، با صرف نظر از مقامات عالی خودش، به زائران و گریه کنندگان آن حضرت، درجاتی عنایت می‏کند. در عین حال اینها را جزای کامل برای فداکاری آن حضرت نمی داند.
چون شخص عرب این مطالب رافرمود، از نظر سید بحر العلوم غایب شد.(۵۶)

۲٫ حضرت مهدی(عج) و عزاداری امام حسین (ع)
یکی از ویژگی های بارز و از خصایص برجسته علامه بحر العلوم (ره)، ارادت وصف‏ناپذیر و شور و عشق خالصانه او به سالار شهیدان و ارج نهادن به سوگواری برای آن حضرت و بزرگداشت روزهای جاودانه تاسوعا و عاشورا بود. در این رابطه، علامه بحر العلوم، حضرت ولی عصر(عج) را نیز در صف عزاداران می‏بیند که قضیه از این قرار است:
روز عاشورایی بود و موج سوگواران از هر سو، به سوی کربلا در حرکت بود. علامه بحرالعلوم(ره) نیز به همراه گروهی از طلاب، به استقبال عزاداران و سینه زنان حرکت کردند. در فاصله نه چندان دوری از کربلا، محلی به نام ((طُوَیرج)) هست که دسته سینه زنی آنان و سبک سوگواریشان مشهور بود.
هنگامی که علامه و همراهانش به آنان رسیدند، ناگهان علامه با آن کهولت سن و موقعیت اجتماعی و علمی، لباس خویش را به کناری نهاده، و سینه خویش را گشود و در صف سینه زنان، با شوری وصف‏ناپذیر به سینه زدن پرداخت.
علما و طلاب که همراه او جهت استقبال سوگواران و دسته‏های عزاداری آمده بودند، هر چه تلاش کردند تا مانع کار او شوند و از شور و احساسات گرم و عارفانه او بکاهند، نه تنها موفق نشدند؛ بلکه گروهی از آنان، چنان تحت تاثیر او قرار گرفتند که به او پیوستند و گروهی دیگر نیز برای حفظ او – که مبادا بر اثر موج جمعیت زیر دست و پا بیفتد و دچار ناراحتی و صدمه شود – به مراقبت از او پرداختند.
سرانجام مراسم پرشور سوگواری و سینه زنی پایان یافت و آن سید بزرگوار، لباس خود را پوشیده، به خانه بازگشت. یکی از خواصّ، از او پرسید: چه رویدادی پیش آمد که شما چنان دچار احساسات پاک و خالصانه شدید که آن گونه سر از پا نشناخته، لباس از تن در آوردید و به سینه زنان پیوستید؟
آن مرحوم در پاسخ گفت: حقیقت آن است که با رسیدن به دسته سوگواران و سینه زنان، به ناگاه چشمم به محبوب دل‏ها، کعبه مقصود و قبله موعود، امام عصر(ع) افتاد و دیدم آن گرامی مرد عصرها و نسل‏ها، با سر و پای برهنه در میان انبوه سینه زنان، در سوگ پدر والایش حسین(ع) با چشمانی اشک‏بار به سر و سینه می‏زند. به همین جهت آن منظره مرا به حالی انداخت که قرارم از کف رفت و سر از پا نشناخته، وارد صف سوگواران و سینه زنان شدم ودر برابر کعبه مقصود و قبله موعود، به سوگواری پرداختم.(۵۷)

۳٫ حضرت مهدی(عج) و زیارت امام حسین(ع)
حاج علی بغدادی می‏گوید: [در تشرف خود] به حضرت صاحب الامر(ع) عرض کردم: ای سرور ما! مسأله‏ای دارم؟ فرمود: بپرس. گفتم: روضه خوان‏های امام حسین(ع)، می‏خوانند که سلیمان اعمش، نزد شخصی آمد و از زیارت حضرت سیدالشهدا(ع) پرسید، آن شخص گفت: بدعت است. شب آن شخص در عالم رؤیا، هودجی را میان زمین و آسمان دید، سؤال کرد: در آن هودج کیست؟ گفتند: فاطمه زهرا و خدیجه کبری ۸٫ گفت: به کجا می‏روند؟ گفتند: امشب (شب جمعه)، برای زیارت امام حسین(ع) می‏روند. همچنین دید رقعه‏هایی از هودج می‏ریزد ودر آنها نوشته است: ((امان من النار؛ لزوار اگ‏سغ ص لیله اکمعه امان من النار یوم القیامه؛ این برگ امانی است در روز قیامت برای زوار امام حسین(ع) در شب‏های جمعه)). آیا این حدیث، صحیح است؟ فرمودند: آری! راست ودرست است.
گفتم: سیدنا! صحیح است که می‏گویند: هر کس امام حسین(ع) را در شب جمعه زیارت کند، این زیارت برگ امان از آتش است؟ فرمود: آری والله؛ و اشک از چشمانش جاری شد و گریست…(۵۸)

۴ حضرت مهدی(عج)، در سوگ امام حسین(ع)
شیخ جلیل حاج ملا سلطان علی روضه خوان تبریزی – که از جمله عبّاد و زهّاد بود – نقل می‏کند.
در عالم رؤیا به حضور حضرت بقیه الله – ارواحنا فداه – مشرف شده، خدمت ایشان عرض کردم: مولای من! آنچه در زیارت ناحیه مقدسه ذکر شده که می‏فرمایید: ((فَهََنْدَبَنَّکَ صَباحاً و مَساءً و لابِکغ‏َ عَلیکَ بدل الدّموُعِ دماً))(۵۹) صحیح است؟ فرمود: بلی صحیح است.
عرض کردم: آن مصیبتی که در آن به جای اشک خون گریه می‏کنید، کدام است؟ آیا مصیبت حضرت علی اکبراست؟ فرمود: نه، اگر علی اکبر زنده بود، در این مصیبت او هم خون گریه می‏کرد.
گفتم: آیا مصیبت حضرت عباس است؟ فرمود: نه، اگر عباس در حیات بود، او هم در این مصیبت خون گریه می‏کرد.
عرض کردم: لابد مصیبت حضرت سیدالشهداء(ع) است. فرمودند: نه، اگر حضرت سیدالشهداء(ع) هم در حیات بود، در این مصیبت خون گریه می‏کرد.
عرض کردم: پس این کدام مصیبت است که من نمی دانم؟ فرمودند: آن مصیبت، مصیبتِ اسیری زینب است)).(۶۰)

۵٫ عنایت حضرت مهدی(عج) به مجالس ذکر امام حسین(ع)
از آن‏جایی که امام زمان (ع) صاحب عزای واقعی است، بدون تردید به مجالسی که برای جد بزرگوارش(ع) برگزار می‏شود، عنایت و توجّه ویژه‏ای دارد.
خطیب بزرگ شیعه، مرحوم شیخ عبدالزهراء کعبی (ره) می‏گوید: یک روز بعد از ظهر وارد صحن مطهر امام حسین(ع) شدم، شخصی در مقابل یکی از حجره‏های صحن شریف – که کتاب‏های مذهبی می‏فروخت و ما با من سابقه آشنایی داشت. مرا دید و گفت: کتاب کوچکی دارم که به نظرم برای شما خوب باشد و در آن اشعاری بسیار زیبا دارد. قیمت آن هم این است که یک بار آن را برایم بخوانی.
کتاب را گرفتم. خیلی کتاب مفید و سودمندی بود؛ زیرا اشعار قصیده ابن عَرَنْدَس حلّی – که مدت‏ها دنبال آن می‏گشتم – در آن بود. در یکی از رواق‏ها نشسته، به خواندن آن اشعار برای کتاب فروش مشغول شدم و هر دو اشک می‏ریختیم که ناگهان سیدی از بزرگان عرب را دیدم که در برابرم ایستاده به اشعارم گوش می‏دهد و گریه می‏کند.
چون به این بیت رسیدم:
ایقتل ظمْآناً حسین بکربلا
و فی کل عضوٍ من انامِله بحرُ
گریه آن بزرگوار شدید شد، رو به ضریح امام حسین (ع) کرد؛ این بیت را تکرار می‏نمود و همچون زن جوان مرده می‏گریست. همین که اشعار را به پایان رساندم، دیگر آن بزرگوار را ندیدم. برای دیدن ایشان، از صحن خارج شدم تا شاید او را بیابم؛ ولی ایشان را ندیدم. به هر کجا رو نمودم، اثری نیافتم؛ گویا از برابر چشمم غایب شده است. به یقین دانستم که حضرت حجت و امام منتظر(ع) بوده است.(۶۱)
علامه امینی (ره) در الغدیر(۶۲) می‏گوید: در میان اصحاب ما مشهور است که در هر مجلسی قصیده ابن عرندس خوانده شود، موجب تشریف فرمایی حضرت بقیه الله – روحی له الفداه – به آن مجلس می‏شود. ما برای تیمن و تبرک چند بیت این قصیده را ذکر می‏نماییم.
ایقتل ظمْآناً حسین بکربلا
و فی کلّ عضو من انامله بحر
و والدهُ الساقی علی الحَوْض فی غدٍ
و فاطمه ماء الفرات لها مهر
فوالهف نفسی للحسین و ما جنی‏
علیه غداه الطف فی حربه الشمر

۶٫ سفارش حضرت مهدی(عج) به زیارت عاشورا
محدث نوری (ره) حکایت سید رشتی را چنین نقل می‏کند که حضرت به سید دستور خواندن نافله (خصوصاً نافله شب)، زیارت جامعه و زیارت عاشورا را می‏دهد و بعد از آن می‏فرماید: شما چرا نافله نمی‏خوانید؟ نافله نافله، نافله! شما چرا عاشورا نمی‏خوانید؟ عاشورا، عاشورا، عاشورا! و بعد فرمود: شما چرا جامعه نمی‏خوانید؟ جامعه، جامعه، جامعه!(۶۳)

((خاتمه))
دولت حضرت مهدی(عج) و رجعت امام حسین(ع)
((رجعت)) مسأله‏ای است که در زمان ظهور نمود پیدا می‏کند و حضرت ولی عصر(ع) صاحب رجعت است. اولین امامی که در دولت کریمه رجعت می‏کند، امام‏حسین(ع) است و بعداز امام زمان، حضرت سید الشهدا ۷، حاکم و امام حکومت می‏باشد.

۱٫ رجعت امام حسین(ع)
بعد از حضرت حجت (ع) اولین شخصی که رجعت می‏کند و بر سراسر گیتی حکومت می‏کند، امام حسین(ع) است و در این قسمت به پاره‏ای از روایات در این‏باره، اشاره می‏شود:
۱٫ امام صادق(ع) فرمود: ((اولین کسی که زمین بر رویش شکافته می‏شود و به دنیا بر می‏گردد، حسین بن علی است)).(۶۴)
آن حضرت هم چنین فرمود: اولین کسانی که به دنیا بر می‏گردند، حسین بن علی(ع) و یارانش و یزید بن معاویه و یارانش هستند که همه آنها را از اول تا آخر می‏کُشد)). سپس امام صادق(ع) این آیه شریفه را تلاوت فرمود: ((د رددنالکم الکرّه علشم و امددناکم باموال و بنغ و جعلناکم اکق نففاً؛(۶۵) پس شما را بار دیگر بر آنها مسلّط کنیم و با مال و فرزندان یاری رسانیم و تعدادتان را افزون‏تر کنیم)).(۶۶)
و امام محمد باقر(ع) می‏فرمایند: امام حسین(ع) شب عاشورا به اصحابش فرمود:((… فابلاوا باکنه، فوالله اچ‏ا چ‏کث ماشاء الله تعاض بعد ما پ‏ری علینا، د پ‏رجنا الله و ایّاکم حغ یظهر قاچ‏نا فینتقم من الظاثغ، و انا و انژ نشاهدهم ص السلاسل و الاغلال و انواع العذاب و النکال…؛ بشارت باد شما را به بهشت، به خدا قسم که بعد از آنچه بر ما جاری شود، مکث خواهیم کرد آن قدر که خدای تعالی خواسته باشد، پس بیرون می‏آورد ما و شما را در آن هنگامی که قائم ما ظاهر شود، پس انتقام خواهد کشید از ظالمان، و ما و شما مشاهده خواهیم کرد ایشان را در سلاسل و اغلال و گرفتار به انواع عذاب و نکال…))(۶۷)
و امام حسین (ع) در روز عاشورا، دوباره از ((رجعت)) خود سخن گفته، می‏فرماید: ((من اولین کسی خواهم بود که زمین شکافته می‏شود و رجعت می‏کنم)).(۶۸)
و در زیارت حضرت ابوالفضل(ع) می‏خوانیم: ((جئتک یابن امفاثؤمنغ وافداً الیکم و قلظ مسلم لکم… خ‏عکم معکم لامع عدوکم اص بکم و بایابکم من اثؤمنغ و ج‏ن خالفکم و قتلکم من الکافرین؛ ای پسر امیرمؤمنان! من به محضر شما شرفیاب شدم؛ در حالی که دلم تسلیم شما و یاریم آماده برای شما است… من با شمایم، با شمایم، نه با دشمنان شما. من نسبت به شما و بازگشت شما از ایمان آورندگان و نسبت به آنان که شما را کشتند، از کافرانم)).(۶۹)

۲٫ امام حسین (ع) در سوگ حضرت مهدی(عج)
بر اساس روایاتی که درباره رجعت وارد شده، امام حسین (ع) در اواخر حکومت ولی عصر، با اصحاب باوفایش رجعت می‏کند و برای همه مردمان معرفی می‏شود، تا کسی در مورد آن حضرت دچار تردید نگردد. هنگامی که همه مردم او را شناختند، اجل حضرت بقیه الله فرا رسیده، چشم از جهان فرو می‏بندد. آن‏گاه امام حسین(ع) متصدی و متولی امر غسل، کفن، حنوط و دفن ایشان می‏گردد.
امام صادق(ع) درباره آیه شریفه ((د رددنا لکم الکره علشم))(۷۰) می‏فرماید: ((مقصود زنده شدن دوباره امام حسین (ع) و هفتاد تن از اصحابش در عصر امام زمان است؛ در حالی که کلاه‏خودهایی طلایی بر سر دارند و به مردم، رجعت و زنده شدن دوباره حضرت حسین(ع) را اطلاع می‏دهند تا مؤمنان به شک و شبهه نیفتند)). این در حالی است که حضرت حجت در میان مردم است؛ چون معرفت و ایمان به حضرتش در دل‏های مردم استقرار یافت، مرگ او فرا می‏رسد. پس امام حسین(ع) متولی غسل، کفن، حنوط و دفن ایشان می‏شود و هرگزغیر از وصی، وصی را تجهیز و خاک سپاری نمی کند)).(۷۱)
امام صادق(ع) می‏فرماید: ((حسین(ع) با اصحابش می‏آیند و هفتاد پیامبر آنان را همراهی می‏کنند؛ چنان که همراه موسی (ع) هفتاد نفر فرستاده شدند. آن‏گاه حضرت قائم(ع) انگشتر را به وی می‏سپارد و امام حسین(ع) غسل و کفن، حنوط و دفن حضرت قائم را بر عهده می‏گیرد)).(۷۲)

———————-
پی‏نوشت‏ها:
۱) کمال الدین، ج ۲، ص ۴۲۰٫
۲) تفسیر فرات کوفی، ص ۲۱۲٫
۳) سوره اسراء، آیه ۳۳٫
۴) تفسیر عیاشی ج ۲، ص ۲۹۰: ((عن سلام بن المستنیر عن ابی جعفر علیه السلام فی قوله: ((و من قتل مظلوما فقد جعلنا لولیّه سلطانا فلا یسرف فی القتل انه کان منصورا)) قال: هو الحسین بن علی علیه السلام قتل مظلوما و نحن اولیاؤه، و القائم منّا اذا قام طلب بثار الحسین، فیقتل حتی یقال قد اسرف فی القتل، و قال: المقتول الحسین علیه السلام و ولیه القائم، و الاسراف فی القتل ان یقتل غیر قاتله انه کان منصورا، فانه لا یذهب من الدنیا حتی ینتصر برجل من آل رسول الله صلی الله علیه و آله یملأ الارض قسطا و عدلا کما ملئت جورا و ظلما)). (البرهان، ج ۲، ص ۴۱۹؛ البحار، ج ۱۰، ص ۱۵۰؛ اثبات الهداه، ج‏۷ ، ص ۱۰۲)
۵) ینابیع الموده، ص ۵۹۰٫
۶) یادمهدی، محمدخادمی‏شیرازی، ص ۱۶ و ص ۱۳۲٫
۷) منتخب‏الاثر، آیهالله صافی گلپایگانی، ص‏۲۵۴٫
۸) کمال الدین، ج ۱، ص ۳۱۷؛ اثبات الهداه، ج ۶، ص ۳۹۷؛ بحارالانوارج ۵۱، ص ۱۳۴٫
۹) کفایه الاثر، ص ۱۶۷٫
۱۰) کنوز الحقائق، (چاپ شده در حاشیه جامع الصغیر) ج ۱، ص ۱۶۱٫ (به نقل از مهدی موعود). ج ۱، ص ۱۶۱٫
۱۱) البرهان، ص ۹۴ (به نقل المهدی علی لسان الحسین، صابری همدانی، ص ۱۲، ح ۱۵).
۱۲) کمال الدین، ج ۱، ص ۳۱۸؛ اثبات الهداه، ج ۶، ص ۳۹۷؛ بحارالانوار، ج ۵۱، ص ۱۳۳ .
۱۳) النجم الثاقب، ص ۷۸٫
۱۴) بحار الانوار، ج ۵۱، ص ۳۷٫
۱۵) بحارالانوار، ج ۱۰۱، ص ۲۳۹، ح ۳۸٫
۱۶) خلاصه قسمت دهم مقاله آیه الله کریمی جهرمی، در مجله جان جهان.
۱۷) دلائل الامامه، طبری، ص ۲۳۹٫
۱۸) امالی شیخ طوسی، ج ۲، ص ۲۳۳٫
۱۹) کمال الدین، ج ۱، ص ۳۱۷؛ اثبات الهداه، ج ۶، ص ۳۹۷؛ عقد الدرر، ص ۱۳۴٫
۲۰) کمال‏الدین، ج ۱، ص ۳۱۷؛ عیون‏الاخبار، ج ۱، ص ۱۸؛ بحارالانوار، ج‏۵۱، ص‏۱۳۳٫
۲۱) کمال الدین، ۱، ص ۳۱۷؛ عیون الاخبار، ج ۱، ص ۱۸؛ بحار الانوار، ج ۵۱، ص ۱۳۳٫
۲۲) کمال الدین، ج ۱، ص ۳۱۷٫
۲۳) عقد الدرر، ص ۱۱۱؛ البرهان، ص ۱۱۳٫
۲۴) برای توضیحات این علایم، ر.ک: غیبت نعمانی، باب ۱۴، ص ۲۴۷ و ۲۵۷ و ۳۸۳؛ غیبت طوسی، ص ۲۶۵ و ۲۷۴ و ۲۸۰؛ بحار الانوار، ج ۵۲، ص ۱۸۱ و ۱۸۶ و ۲۳۷ و ۲۳۹ و ۲۷۸؛ اثبات الهداه، ج ۷، ص ۳۹۸ و ۴۲۴ و سیمای آفتاب ص ۲۷۶٫
۲۵) البرهان، ص ۱۱۵ (اذا هدم حائط مسجد الکوفه ممایلی دار عبدالله بن مسعود…).
۲۶) البرهان، ص ۱۰۹ (اذا رایتم علامه من السماء ناراً عظیمه…)؛ عقد الدرر، ص ۱۰۶٫
۲۷) گفتنی است که این زیارت منتسب به امام عصر (ع) است؛ ولی در انتساب آن به حضرت – تردیدهای جدی وجود دارد. (ر.ک: بحار الانوار، ج ۹۸، ص ۳۲۰٫)
۲۸) یاد مهدی، ص ۱۹۹٫
۲۹) بحار الانوار، ج ۵۱، ص ۱۴۸٫
۳۰) چشم اندازی به حکومت مهدی(عج)، نجم الدین طبسی، ص ۶۳٫
۳۱) غیبه طوسی، ص ۲۷۴؛ کشف الغمه، ج ۳، ص ۲۵۲؛ بحار الانوار، ج ۵۲، ص ۲۹۰٫
۳۲) غیبه طوسی، ص ۲۷۴؛ بحارالانوار، ج ۵۲، ص ۲۹۰٫
۳۳) قصص الانبیاء، راوندی ،ص ۸۰؛ بحارالانوار، ج ۵۲، ص ۲۲۵؛ چشم انداز، ص ۱۷۰٫
۳۴) بحارالانوار، ج ۵۲، ص ۳۸۵؛ غیبه طوسی، ص ۲۷۵ بااندکی تفاوت؛ چشم‏انداز، ص‏۱۷۰٫
۳۵) کامل الزیارات، ص ۳۰؛ مستدرک الوسائل، ج ۳، ص‏۴۱۶؛ چشم انداز، ص ۱۷۰٫
۳۶) کافی، ج ۳، ص ۴۱۵؛ ارشاد، ص ۳۶۲؛ التهذیب، ج ۳، ص ۲۵۳؛ غیبه طوسی، ص ۲۸۳؛ وسائل الشیعه، ج ۳، ص ۵۳۲؛ بحارالانوار، ج ۵۲، ص ۳۳۱٫
۳۷) مناقب ابن شهر آشوب، ج ۴، ص ۸۵؛ بحارالانوار، ج ۴۵، ص ۲۹۹؛ چشم انداز، ص ۱۴۸٫
۳۸) علل الشرایع، ج ۱، ص ۲۱۹؛ عیون اخبار الرضا (ع)، ج ۱، ص ۲۷۳؛ بحارالانوار، ج ۵۲، ص ۳۱۳؛ اثبات الهداه، ج ۳، ص ۴۵۵؛ چشم انداز، ص ۱۵۴٫
۳۹) معالی‏السبطین، ج‏۱، ص‏۲۰۸؛ ریاض‏القدس، ج ۱، ص‏۲۶۳؛ سحاب‏رحمت، ص ۳۴۲٫
۴۰) امالی صدوق، مجلس ۲۷؛ بحار الانوار، ج *۴۴ ص ۲۸۵؛ مجله جان جهان، ص ۳۵٫
۴۱) بحار الانوار، ج ۴۵، ص ۱۸۹٫
۴۲) من لایحضره الفقیه، ج ۱، ص ۵۳ و ۲۳۲؛ بحارالانوار، ج ۵۲، ص ۳۳۳؛ اثبات الهداه ج ۳، ص ۵۱۷، ۵۶۶؛ الشیعه و الرجعه، ج ۲، ص ۴۰۰؛ ارشاد، ص ۳۶۵؛ روضه الواعظین، ج ۲، ص ۲۴۶؛ چشم انداز، ص ۱۵۷٫
۴۳) مهدی موعود(عج) ، ص ۹۴۱؛ چشم انداز، ص ۱۵۷٫
۴۴) مصباح المتهجد، الیوم الثالث یوم ولد فیه الحسین(ع) ص ۷۵۸، مفاتیح الجنان، اعمال روز سوم شعبان، اقبال، سید علی بن طاووس ۶۸۹، شیعه و رجعت ص ۱۹۰٫
۴۵) اصول کافی، ج ۲، ص ۴۷۱٫
۴۶) با حسین (ع) تا مهدی (عج) سید مجتبی حسینی، ص ۲۳٫
۴۷) مصباح المتهجد، شیخ طوسی، لیله النصف من شعبان، مفاتیح، اعمال شب نیمه شعبان.
۴۸) کافی، کتاب الحجه، باب فی شان انا انزلناه.
۴۹) مفاتیح الجنان، بخش زیارات، زیارت امام حسین(ع) در شبهای قدر.
۵۰) بحار الانوار، ج ۵۱، ص ۲۸٫
۵۱) همان، ج ۵۲، ص ۱۹۱، ج ۲۴٫
۵۲) مصباح المتهجد، شیخ طوسی، المحرم و شرح زیاره الحسین(ع)، ص ۷۱۳ و ۷۱۴؛ مفاتیح الجنان، زیارت عاشورا.
۵۳) النجم الثاقب، ص ۴۶۹٫
۵۴) همان.
۵۵) مستدرک الوسائل ج ۱۱، ص ۱۴ ب ۴۷، ج ۷: (فضیل بن یسار عن ابی عبدالله(ع) قال: ((و هم من خشیه الله مشفقون، یدعون بالشهاده و یتمنون ان یقتلوا فی سبیل الله، شعارهم یا لثارات الحسین(ع) اذا ساروا یسیر الرعب امامهم مسیره شهر)).
۵۶) العبقری الحسان، ج ۱، ص ۱۱۹، س ۱۱٫
۵۷) دیدار یار، علی کرمی ج ۲، ص ۲۰۰٫ هر چند مرحوم نهاوندی این گفت و گو را از تشرفات مرحوم بحرالعلوم (ره) به محضر امام زمان (عج) دانسته است؛ ولی مرحوم دربندی (متوفای ۱۲۸۵ ه ق) در اسرار الشهادات تصریح کرده که این گفت و گو بین مرحوم بحرالعلوم و شاگرد زاهد و عارفش شیخ حسین نجف انجام گرفته است. (اسرار الشهادات، ج ۳، ص ۴۶، قم، انتشارات ذوی القربی، ۱۴۲۰ ه ق)
۵۸) العبقری الحسان ج ۲، ص ۱۱۴؛ النجم الثاقب، ص ۴۸۴؛ مفاتیح، ص ۷۹۸؛ عنایات حضرت مهدی موعود (عج)، ص ۷۷، عنایات حضرت مهدی(عج) به علما و طلاب، ص ۱۰۱٫
۵۹) بحار الانوار، ج ۹۸، ص ۲۳۸٫
۶۰) العبقری الحسان، ج ۱، ص‏۹۸، س ۷٫
۶۱) شیفتگان حضرت مهدی(عج)، ج ۳، ص ۱۷۲؛ ملاقات با امام عصر، ص ۳۱۵؛ عنایات حضرت مهدی(عج) به علما و طلاب، ص‏۳۹۷؛ کلمهالمختار، ج ۱، ص‏۴۴۰٫
۶۲) الغدیر، ج ۷، ص ۱۴٫
۶۳) النجم الثاقب، ص ۶۰، مفاتیح الجنان بعد از زیارت جامعه.
۶۴) بحار الانوار، ج ۵۳، ص ۳۹؛ الزام الناصب، ج ۲، ص ۳۶۰؛ تفسیر برهان، ج ۲، ص ۴۰۸؛ ایقاظ ،ص ۳۶۰٫
۶۵) سوره اسراء، آیه ۶٫
۶۶) بحارالانوار، ج ۵۳، ص ۷۶؛ تفسیر صافی، ج ۳، ۱۷۹؛ تفسیر عیاشی، ج ۲ص ۲۸۲؛ نورالثقلین ج ۳، ص ۱۴۰؛ تفسیر برهان، ج ۲، ص ۴۰۸٫
۶۷) گزیده کفایه المهتدی، ص ۱۰۵ و ۱۰۶، ح ۱۹٫
۶۸) بحار الانوار ج ۵۳، ص ۶۲ ؛ ایقاظ، ص ۳۵۲ ؛ فوز اکبر، ص ۳۶٫
۶۹) بحار الانوار، ۲۲، ص ۱۷۳؛ شیعه و رجعت، ص ۲۱۷ و ۲۱۸٫
۷۰) سوره اسراء، آیه ۶٫
۷۱) کافی ج ۸، ص ۲۰۶؛ تأویل الأیات الظاهره، ج ۱، ص ۲۷۸ و ج ۲، ص ۷۶۲؛ مختصر البصائر ص ۴۸؛ تفسیر برهان ج ۲، ص ۴۰۱، بحار الانوار، ج‏۵۳، ص ۱۳ و ص ۵۱ ص ۵۶؛ تفسیر عیاشی، ج ۲، ص ۲۸۱؛ نور الثقلین ج ۳، ص ۱۳۸؛ المحجه ص ۱۲۱؛ الایقاظ ص ۳۰۹٫
۷۲) ایقاظ، ص ۳۶۸٫

درباره نویسنده