سرمقاله، سرمقاله

بازکاوى حقوق امام مهدى (عج)

بازکاوى حقوق امام مهدى (عج)
سردبیر

سینه پر درد و فغان است چه پنهان از تو سبزه را بوی خزان است چه پنهان از تو ای دریغا! شاهبازان به چه قانع شده‏اند! دل نرگس نگران است چه پنهان از تو و أعنّا علی تأدیه حقوقه إلیه‏
فابذل نفسی و مالی و ولدی و أهلی و جمیع ماخوّلنی ربّی بین یدیک
۱٫ در ایام اللّه میلاد خاتم الأوصیاء، حجت خدا، نور آل محمدصلی الله علیه وآله(۱)، مهدی فاطمه(عج) هستیم. می‏توان این روز را به عادت گذراند و به غفلت سپری کرد و از یم به نمی و از دریا به قطره‏ای قانع شد و می‏توان به بازکاوی حقوق امام مهدی(عج) و محاسبه‏ی عهد و پیمان‏هایی که با آن حضرت داریم، پرداخت و با نقبی به نور و محاسبه‏ها و بازکاوی‏ها، به وسعت‏ها و هدایت‏های بیش‏تری رسید.
۲٫ مهدویّت، قلب تپنده‏ی حیات شیعه در تمامی قرون و اعصار است.
مهدویّت، رمز و راز نجات انسان معاصر از بن بست‏ها و گرداب‏ها است.
مهدویّت، نه یک راه، که تنها راه است.
مهدویّت، انرژی متراکمی است که اگر به درستی از آن بهره گرفته شود، توانایی شگرفی در وحدت همگان و بسط معنویّت و احیای دین دارد.
مهدویّت و اعتقاد به یک منجی و مصلح، باور مشترک همه‏ی ادیان و ندای قلبی همه‏ی مستضعفان در سرتاسر این کره‏ی خاکی است.
مهدویّت، باوری عمیق است که ریشه در ساخت و بافت انسان دارد.
مهدویّت، امید مستضعفان و نویدِ پایانِ سبزِ زمان است.
مهدویّت، چشم‏اندازی است زیبا به جهان آینده و آینده‏ی جهان.
مهدویّت، سرفصل رویش و تولّد نهایی انسان است.
مهدویّت، حقیقت سترگی است که جهان با وجود او، بر مدار عشق می‏چرخد، و خورشید، به یُمن درخشش نورش، زمین و آسمان را نور باران می‏سازد.
مهدویّت، عامل رعب و هراس همه‏ی مستکبرین و دشمنان انسانیت است. مهدویّت، برگی زرین در دفتر تاریخ انسان است.
مهدویّت، نگاه سبز شیعه و ادامه‏ی کربلا و نگاه سرخ حسین‏علیه السلام است.
مهدویّت، آخرین پناه و خاکریز انسان معاصر در برابر همه‏ی سیاهی‏ها و پلشتی‏ها است.
مهدویّت، رمز پیروزی و استمرار انقلاب اسلامی ایران است.
مهدویّت، امید و حیات و زیبایی و عشق و شور و نشاط، و در یک کلمه، همه چیز ما است.
یابن الحسن! روحی فداک! متی ترانا و نراک؟(۲)
۳٫ امروزه، دشمنان، سرمایه گذاری فراوانی در راه مبارزه با این اندیشه‏ی حیات بخش – که اساس تشیّع است – کرده‏اند. این هجوم‏های خشن که پس از پیروزی انقلاب اسلامی و بویژه در دهه‏ی اخیر، به ساحت مهدویّت شده است نشان از اهمیت و حیاتی بودن این موضوع برای دشمن دارد.
دشمن، نیک می‏داند که حیات شیعه، در گرو دو نگاه سرخ و سبز است: نگاه حسینی و نگاه مهدوی. با یکی،قیام می‏کند و با دیگری، آن را حفظ می‏کند. این همه هجوم از ایجاد شبهه گرفته تا انواع فیلم‏ها و بازی‏های رایانه‏ای، نشانه‏ی هراس آنان از این حقیقت سترگ است.
امروزه، دشمن، حیات خود را در زوال و یا تحریف این اندیشه می‏داند. اندیشه‏ای که مانند روح، در کالبد معتقدانش رسوخ می‏کند و آنان را در برابر همه‏ی مستکبران به پا می‏دارد.
۴٫ به شهادت روایات متعدد، ایرانیان نقش بزرگی در زمینه سازی ظهور آن حضرت دارند.(۳) این روایات، چنان که بشارت است، هشداری به وظیفه‏ی سنگین ایران اسلامی هم هست.
ناگفته نماند که این روایات، دشمنان را هم در مورد ما حسّاس کرده و آنان را به سرمایه گذاری بیش‏تری برای به انحراف کشیدن نسل جوانِ این مرز و بوم و دوری آنان از اندیشه‏ی مهدویّت، که در حقیقت، اساس انقلاب ما هم هست، وا می‏دارد.
۵٫ مسأله‏ی مهدویّت، همواره از مظلوم‏ترین‏ها بوده است، چه قبل و چه بعد از انقلاب. قبل از انقلاب، اسیر حجتیه‏ای‏ها بود و پس از انقلاب، هر که می‏خواست در این وادی داخل شود، ترس از اتّهام انتساب به این انجمن، برای بازداشتن و انزوای او کافی بود، امّا در چند سال اخیر، با کوشش برخی مراکز و به میدان آمدن تنی چند از افراد شناخته شده و همراه و هماهنگ با انقلاب و رهبری، این سدّ شکسته شد و این مبحث، از انحصار منحرفان و کج سلیقگان، خارج گشت.
در هر حال، آن چه که قابل کتمان نیست، این است که پس از انقلاب، آن گونه که شایسته‏ی این مباحث و موضوعات بود، به آن پرداخته نشد و در نتیجه، بیش از دو دهه، رکود بر این مباحث سایه انداخت. جبران این رکود و توقف، آن هم در عصر سرعت، خود تلاش مضاعف را از همه‏ی نهادها و مسئولان می‏طلبد.
۶٫ هر کسی را سالی است، از کشاورز و تاجر گرفته تا عارفان و سالکان. یکی، سالش را هنگام برداشت محصول قرار می‏دهد و دیگری، هنگام تحصیل سود. بر شیعیان مهدی باور و سالکان مهدی زیست، فرض است که در نیمه‏ی شعبان، در کنار اَعمال فراوان شب و روز آن، به محاسبه‏ی تکالیف و عهدهای خود با امام‏شان بپردازند و بر حقوق آن حضرت و آن چه نسبت به آن بزرگوار کرده‏اند و نکرده‏اند، مروری داشته باشند. بر کرده‏ها، سپاسگزار و شاکر باشند و بر نکرده‏ها، استغفار و تصمیم بر جبران.
۷٫ ما، هر یک، عهدهایی داریم با خدای‏مان، پیامبرمان و امام‏مان.
با خدای‏مان عهد کردیم که شرک نورزیم‏
((ألم أعهدْ إلیکم یا بنی آدم أنْ لاتعبدوا الشیطان))(۴)
((و اطاعت او و اولیایش را گردن گذاریم.))(۵)
با پیامبرمان عهد بستیم، پاسدار وحی و حامی وصیّ او باشیم.
با امام‏مان میثاق بستیم که او را بشناسیم و در برابرش تسلیم باشیم(۶) و جان و مال و خویشان و همه‏ی آن چه که خداوند به ما ارزانی داشته، فدایش کنیم و به پایش بریزیم:
((و هو عهدی إلیک و میثاقی لدیک… فأبذل نفسی و مالی و ولدی و أهلی و جمیع ما خوّلنی ربّی بین یدیک و التصرّف بین أمرک و نهیک))(۷)
با او عهد کردیم که مدافع حریمش باشیم و در برطرف کردن حوایج و خواسته‏های او – که در حقیقت، خواسته‏های ما و به نفع خود ما است – کوشا باشیم:
((اللهم! اجعلنی من أنصاره و أعوانه والذّابّین عنه والمسارعین إلیه فی قضاء حوائجه والممتثلین لأوامره والمحامین عنه والسابقین الی إرادته والمستشهدین بین یدیه)).(۸)
و زمینه ساز حکومتش باشیم:
((یوطّئون للمهدیّ سلطانه))(۹)
و به دوستانش محبت بورزیم و با دشمنانش بستیزیم:
((سلم لمَنْ سالمکم و حربٌ لمَنْ حاربکم)).
این حقوق، چه فردی و چه اجتماعی، حقوق سنگینی است تا آن جا که برای ادای آن‏ها، باید از ذات احدیت استعانت جُست:
((و اعنّا علی تأدیه حقوقه إلیه)).(۱۰)
از حقوق فردی، در فرصتی دیگر باید گفت و گو کرد. (در کتاب مکیال المکارم تا حدود هشتاد وظیفه، شمارش شده است). مناسب است در این فرصت، به بررسی وظایف جامعه‏ی ایران اسلامی به عنوان زمینه سازان قیام و انقلاب آن حضرت و نهادهای حکومتی و غیرحکومتی آن بپردازیم، از صدا و سیما گرفته تا آموزش و پرورش، دانشگاه، حوزه، وزارت ارشاد، سازمان تبلیغات، مراکز تولید سینمایی، پژوهش‏گاه‏ها و مراکز و مدیرانی که نیروی انسانی کلانی تحت پوشش دارند.
بهتر، این است که در این ایام، هر یک از این نهادهای تأثیر گذار حکومت دینی، به بازکاوی کارنامه‏ی یک ساله‏ی خود بپردازند و نتیجه را به عنوان یک وظیفه‏ی خطیر به اطلاع مردم برسانند.
در ادامه، مروری خلاصه به وظایف برخی از این نهادها، به عنوان نمونه، خواهیم داشت و بررسی همه آنها را به فرصتی دیگر وامی‏گذاریم.

حوزه‏
بدون تردید، سهم اساسی در احیا و گسترش فرهنگ مهدویّت، از آن حوزه است. حوزه، نهادی ریشه دار و اصیل است که در دوره‏ی رسول اکرم‏صلی الله علیه وآله با آیه‏ی ((نَفْر)) شکل گرفت و در تمامی قرون و اعصار، پاسدار اسلام از دستبردها و حوادث بود.
کوتاهی و عدم حضور فعّال حوزه و حوزویّان در این امر خطیر، زمینه ساز بروز خرافات و سطحی نگری از یک طرف و در دست گرفتن این مقوله‏ی سترگ از سوی افرادی ناشایست شده است.
ظهور و بروز امثال حجتیه‏ای‏ها و ملاقاتی‏ها (مروّجین افراطی ملاقات با امام زمان(عج)) ریشه در غیبت حوزه در این عرصه دارد. جا دارد حوزه به عنوان متولّی این امر، قدم‏های جدی‏تری در این راه بردارد و با ایجاد یک مرکز تخصصی و یا مشارکت و نظارت بر مراکزی که با این نام فعالیت می‏کنند، به آموزش‏ها و پژوهش‏های اساسی در این عرصه – که جداً جای آنها خالی است – و سپس ارائه و تبلیغ آن در سطح داخلی و خارجی بپردازد.
در آموزش‏های حوزوی، درس‏هایی مانند: مبانی اعتقادی مهدویّت، تاریخ عصر غیبت، حدیث‏شناسی و منبع‏شناسی مهدویّت، دعاشناسی، شناخت فرقه‏ها و گروه‏های انحرافی، باید از جایگاه شایسته‏ای برخوردار باشد. از یاد نبریم که غفلت ما زمینه ساز ظهور و بروز دیگران است.
شمع فروزنده چو پنهان شود، شب پره بازیگر میدان شود.

آموزش و پرورش و دانشگاه‏
مقوله‏ی مهدویّت، در هیچ یک از این دو نهاد آموزشی، جایگاه شایسته‏ای ندارد. در درس‏های عمومی دانشگاهی که بیش از چند صفحه‏ی محدود، دیگر هیچ نشانی نیست و در آموزش و پرورش هم آن قدر کم رنگ و ضعیف است که در یک بررسی و پژوهش در متون درسی، عَرَق شرم بر جبین‏مان نشست و از آن امام و ولی نعمت‏تان، بسی خجالت کشیدیم.

صدا و سیما
این رسانه، به خاطر گستردگی و نفوذی که دارد، می‏تواند بیش‏ترین نقش را در تبیین و ترویج اعتقاد صحیح به مهدویّت و امام عصر(عج) داشته باشد. از این رو، شایسته است کمی بیشتر به آن بپردازیم.
کارنامه‏ی صدا و سیما، گرچه نسبت به سال‏های گذشته، کمی بهتر است، امّا نسبت به آن چه که از او انتظار می‏رفت و می‏رود هنوز فاصله‏ی بسیار زیادی دارد.
مشکل این رسانه، این‏جا است که فرهنگ مهدویّت را به برگزاری یک یا دو برنامه‏ی دعا و سخنرانی در صبح‏های جمعه خلاصه کرده است. مشکل‏تر آن که اقبال عمومی به چنین برنامه‏های ضعیفی را به حساب جذابیت برنامه‏ی خود می‏گذارد، غافل از آن که سبب این اقبال را باید در عطش مردم و خالی بودن این عرصه در جامعه و در سیما، طی بیش از بیست سال دانست. به نظر می‏رسد، سیما، در این راه باید سرمایه گذاری جدی کند و خیلی بیش از این‏ها هزینه.
جای بسی شگفتی است که در غرب، دَه‏ها فیلم در رابطه با مهدویّت و قیام موعود آخرالزمان، با هدف ارائه‏ی چهره‏ی مناسب از این قیام، ساخته می‏شود و پیشگویی‏های تحریف شده نوستر آداموس در هالیوود ساخته می‏شود و به مدت سه ماه، از تمام شبکه‏های تلویزیون آمریکا پخش می‏گردد(۱۱) فیلمی که در آن، از امام زمان(عج) به عنوان پادشاه بزرگ وحشت King of Terror یاد می‏شود.
گفتنی است که در مورد مجموعه‏ی پیشگویی‏های نوسترا داموس با مراجعه‏ی ابتدایی به اینترنت، چنین به دست آمد که حدود پانصد اثر، اعم از فیلم و نمایشنامه و آهنگ و داستان، در این زمینه ارائه شده است که قریب سی تای از آنها را فیلم‏های سینمایی و ویدیویی تشکیل می‏دهد، امّا در سینما و سیمای ما دریغ از یک فیلم! به راستی، چگونه است که آنان، در راه باطل خود، این گونه مصرّند و ما، در راه حق خود، این اندازه کاهل؟ چگونه است که آنان با دستمایه قرار دادن و تحریف یک پیشگویی، این اندازه آثار خلق می‏کنند و ما با حدود ده هزار روایت درباره‏ی مهدویّت و آخرالزمان، هیچ دستاوردی نداریم، آن هم در برابر یک نسل تشنه و عاشق، نسلی که با اجتماع شکوهمند میلیونی خود در نیمه‏ی شعبان هر سال در مسجد مقدّس جمکران و بیابان‏های اطراف و حضور چند صدهزار نفری خود در شب‏های چهارشنبه‏ی هر هفته عشق و اخلاص و عطش خود به امام مهدی(عج) را به نمایش می‏گذارد؟
به راستی چه می‏کنیم و به کجا می‏رویم؟ یابن الحسن! إلیک اُشکو.
پیشنهاد می‏شود ستادی دائمی و فعال، متشکل از مدیران شبکه‏ها و برخی شخصیت‏های فرهنگی و کارشناسان مهدویّت، زیر نظر مستقیم ریاست این سازمان و با حضور فعّال ایشان و یا نماینده‏ی تام الاختیارشان تشکیل شود و برای این امر مهم، در بالاترین رده‏ی این سازمان، برنامه ریزی کنند و بیش‏ترین هزینه و بهترین برنامه‏ها و ساعات خود را در طول هفته و ماه و سال، در ایام و ساعات متعلق به حضرت، به این امر مهم، امام همام و ولی نعمت‏مان، اختصاص دهند.
در این باره، در بدو امر پیشنهادهای زیر قابل بررسی است:
– تولید فیلم‏های سینمایی و داستانی و نمایشنامه از زندگانی و عصر نواب اربعه و برخی از وکلای ایشان گرفته تا ترسیمی روشن از عصر ظهور با همه‏ی ویژگی‏های تربیتی، اخلاقی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی آن، تا داستان‏هایی تأثیرگذار و آگاهی بخش از مضامین مناسب با مهدویّت، مانند انتظار یا توجهات و عنایات امام‏علیه السلام به برخی درماندگان و متوسلان به ایشان.
– فرا خوان سینمای جوان به تولید فیلم‏هایی در موضوع مهدویّت.
– برنامه‏های ترکیبی با طرحی نو و جذاب با استفاده از کارشناسان مجرّب.
– ویژه برنامه‏هایی در دهه‏ی مهدویّت (از سوم شعبان روز میلاد امام حسین‏علیه السلام تا نیمه‏ی شعبان روز تولّد امام مهدی(عج) و ایام ماه مبارک رمضان.
– ساخت و سفارش آهنگ، سرود و تواشیح ویژه‏ی حضرت با مضامینی مناسب.
– انجام دادن مصاحبه‏هایی با متفکّران و دانشمندان مسلمان و غیر مسلمان در خارج از کشور که درباره‏ی اندیشه‏ی مهدویّت در شیعه و اسلام، حرفی شنیدنی دارند.
– تهیه‏ی گزارش‏هایی از کشورهای مسلمان و مسیحی و نوع نگاه آنان به مصلح و موعود جهانی.
– پخش برنامه‏های برون مرزی در مورد مصلح جهانی و ارتباط با صاحب نظران این مسئله در خارج از کشور و زمینه سازی یک همایش بین المللی مصلح جهانی به عنوان یک اعتقاد مشترک بین الادیانی.
– نقد و بررسی فیلم‏ها و سخنانی که در شبکه‏های جهانی علیه تفکّر مهدویّت و امام مهدی(عج) بخش می‏شود.
– معرفی کتاب‏ها، مجلات، سایت‏های اینترنتی، نویسندگان، شاعران، نقاشان، طراحان، مداحان، مراکز پژوهشی؛… در مقوله‏ی مهدویّت.
– پخش سخنان، خاطرات و یا بخش هایی از وصیت نامه‏های شهدا که در مورد امام عصرعلیه السلام است.
– میان برنامه‏هایی مشابه برنامه‏ی بر بال اندیشه در مورد امام زمان‏علیه السلام (سخنرانی بزرگان و فرازهایی از دعا و یا کلمات حضرت و…)
– آشنایی مردم با اعمال و دعاهای شب و روز نیمه‏ی شعبان و پخش مراسم احیای این شب در جمکران و یا برخی مساجد و دانشگاه‏های بزرگ.
– تهیه‏ی گزارش‏هایی از فعالیت‏ها و شور و نشاط جوانان در محله‏ها برای ایجاد مکانی مناسب برای تجمع و شادی مردم در این ایام.
– طراحی و حمایت از برگزاری جشنواره‏های کتاب، مطبوعات، فیلم، نقاشی و آثار گرافیک و… در مقوله‏ی مهدویت.
– پخش اطلاعیه‏ها و سخنان مقام‏معظم‏رهبری مراجع‏عظام‏به‏مناسبت‏ایام‏نیمه‏ی‏شعبان.
– پشتیبانی از فیلم‏هایی که در داخل و یا خارج از کشور در این موضوع ساخته می‏شود.
– میزگردهایی ویژه‏ی مباحث مهدویت با استفاده از کارشناسان مجرّب و متعهد داخلی و خارجی.
– تهیه‏ی فیلم‏های گزارشی از اماکن زیارتی ویژه‏ی امام مهدی(عج) به خصوص مسجد مقدّس جمکران.
– طراحی برنامه‏های نو و جذاب با هدف گسترش فرهنگ مهدویت در میان نسل جوان.
– بستر سازی برای یک اجتماع و یا راهپیمایی شکوه‏مند و رژه‏ی نیروهای بسیج در روز نیمه‏ی شعبان با نام ((مهدی‏یاوران)).
اینها و جز اینها پیشنهادهایی بود که در بدو امر به ذهن می‏رسید. بدون تردید با تشکیل ستاد مهدویّت در صدا و سیما و با رایزنی‏ها و فراخوان طرح‏ها و برنامه‏ها در این موضوع ضروری، شاهد تحوّلی اساسی در این امر مهمّ خواهیم بود إن شاء الله.
امید است که در برابر این حرف‏ها و پیشنهادها، توجهی همراه تعصّب و اقدام، دست ما را بگیرد و تعصبی بی‏توجه، ما را زندانی غرور و جمود نسازد. آمین!

————–
پی‏نوشت‏ها:
۱) سید علی خان کبیر مدنی شیرازی، در ریاض السالکین، حدیثی از امام صادق‏علیه السلام نقل می‏کند که حضرت ولی عصر(عج) نور آل محمدصلی الله علیه وآله است. ر.ک: منتخب الأثر، ص ۴۹۴، پی نوشت.
۲) ای امام زمان! جان‏ام فدایت! کی می‏رسد آن هنگام که شما، ما را، و ما، شما را ببینیم؟
۳) ر.ک: عصر الظهور، علی الکورانی، ص ۲۱۷ – ۲۷۵٫
۴) یس: ۶۰٫
۵) در تفسیر آیه‏ی ۸۷ سوره مریم ((لایملکون الشفاعه إلاّ مَن اِتَّخَذَ عندالرحمن عهداً…))، از قول امام صادق‏علیه السلام چنین آمده است: ((مَنْ دان بولایه امیرالمؤمنین والائمه من بعده فهوالعهد عندالله)) (نورالثقلین، ج ۳، ص ۳۶۲). در این روایت، ((عهد نزد خداوند))، همانا، پذیرش ولایت امیرالمؤمنین و ائمه‏ی معصوم‏علیهم السلام بعد از ایشان اعلام شده است. به همین مناسبت، امام علی‏علیه السلام درباره‏ی روز غدیر می‏فرمود: ((إنَّ هذا یوم عظیم الشأن… یوم کمال الدین، یوم العهد المعهود))؛ ((عهد ولایت))، همان عهد معهودی است که در روز غدیر که روز کمال دین بود، بر آدم نهاده شد و بر آن مسؤول بود. (بحار الأنوار، ج ۳۷، ص ۱۶۴).
۶) امام باقرعلیه السلام می‏فرماید: ((إنّما کُلّف الناس ثلاثه: معرفه الائمّه والتسلیم لهم فیما ورد علیهم والرد الیهم فیما اختلفوا فیه)) مردم، به سه تکلیف مکلف‏اند: معرفت امام؛ تسلیم در برابر او؛ واگذاری امور به او در اموری که اختلاف پیش می‏آید.(وسائل الشیعه، ج ۲۷، ص ۶۷).
۷) مفاتیح الجنان، زیارت حضرت صاحب الأمر؛ مصباح کفعمی، ص ۴۹۵٫
۸) مفاتیح الجنان، دعای عهد.
۹) بحارالأنوار، ج ۵۱، ص ۸۷؛ منتخب الأثر، ص ۳۷۵، ب ۴۰٫
۱۰) دعای ندبه.
۱۱) مضمون فیلم؛ بدین صورت است که مردی از سلاله‏ی پیامبر اسلام‏صلی الله علیه وآله‏[ امام مهدی(عج)] در پایان تاریخ، ظهور می‏کند و می‏خواهد با ایجاد وحشت و در هم شکستن تمامی قدرت‏ها، حکومت جدیدی به وجود می‏آورد، لکن به دست آمریکا و دیگر قدرت‏ها، شکست می‏خورد.

درباره نویسنده