سرمقاله، سرمقاله

در محضر حضرت آیت الله العظمى مکارم شیرازى (دامت برکاته)

در محضر حضرت آیت الله العظمى مکارم شیرازى (دامت برکاته)

((وعد الله الذین آمنوا منکم وعملوا الصالحات لیستخلفنّهم فی الأرض کما استخلف الذین من قبلهم و لیمکنّنّ لهم دینهم الذی ارتضی لهم و لیبدّلنّهم من بعد خوفهم أمناً یَعْبُدُونَنی لایشرکون بی شیئاً))نور: ۵۵٫

حکومت صالحان، وعده‏ی الهی‏
این آیه‏ی شریف، آیه‏ای است که هم در زمان پیغمبر اکرم صلی الله علیه وآله آثار بسیار مهمّی داشت و هم در زمان‏های دیگر تا زمان ظهور حضرت مهدی، ارواحنافداه، آثار مهمّی دارد. ما، از پدران و مادران مسلمان متولّد شده‏ایم و اسلام را ارزان به دست آورده‏ایم و نمی‏دانیم چه اندازه برای اسلام زحمت کشیده شد و چه خون‏های پاکی ریخته شد و چه زجرها و چه آوارگی‏ها و چه مشکلات عظیم دیگر، تحمّل شده است، تا اسلام به دست ما رسیده است!
بسیاری از مفسّران شیعه و اهل سنّت، در شأن نزول این آیه، نقل کرده‏اند، هنگامی که مسلمانانِ مهاجر، از مکّه به مدینه آمدند، گروه نسبتاً محدودی از مردم مدینه، به آنان پیوستند. جمعیّت مشرک عرب، از مناطق مختلف، احساس خطر کردند. پیغمبر و یاران‏اش به جمعی از انصار، در مدینه، پیوستند. آنان می‏دانستند که ممکن است مشکلات عظیمی برای‏شان ایجاد شود. تعبیر روایات، این است که از همه جا، برای نابودی اسلام هجوم آوردند. کار به آن‏جا رسید که مسلمانان، در آماده باش کامل بودند؛ یعنی، شب و روز، اسلحه را از خود دور نمی‏کردند. شب که می‏خوابیدند، خواب درستی نداشتند – زیرا با لباس جنگ می‏خوابیدند – و صبح که برمی‏خاستند، به صورت آماده‏باش بودند. یک‏روز، دو روز، یک هفته و…، شاید قابل تحمّل باشد، امّا آماده باش مستمر، کار بسیار مشکلی است. لذا، شاید خدمت پیامبر رسیدند و عرض کردند: ((یا رسول الله! تا چه زمانی این حالت ادامه دارد؟ چه وقت در امن و امان زندگی خواهیم کرد؟ چه زمانی، اسلام، به عنوان آیینِ پابرجا در این منطقه، حاکم می‏شود؟)).
در پاسخ، این آیه‏ی شریف نازل شد و بشارت داد. در واقع، این آیه، یکی از پیشگویی‏ها درباره‏ی مسلمانان آغاز اسلام است. این آیه، به صراحت می‏گوید، خداوند، به کسانی که ایمان و عمل صالح دارند چهار وعده داده است:
۱- ((لیستخلفنهم فی الأرض)):
یعنی، حاکمیّت در روی زمین پیدا خواهند کرد.
۲- ((لیمکننّ لهم دینهم الذی ارتضی لهم)):
تمکین، در این‏جا، به معنای استقرار و پا برجایی است؛ یعنی، طوری است که نمی‏شود آن را تکان داد. قرآن، وعده داد، در آینده‏ای نزدیک، ایمان و اسلام، در این سرزمین استقرار پیدا کند.
۳- ((ولیبدلنّهم من بعد خوفهم أمناً)):
این حالت ترس و وحشت، از میان می‏رود و امنیّت و آرامش، جای آن را خواهد گرفت.

۴- ((یعبدوننی لایشرکون بی شیئا)):
همه‏ی این‏ها مقدمه است برای این که خالصانه، خداوند عبادت شود و شرک و کفر و نفاق، محو و نابود گردد.

فتح مکّه، نمونه‏ی از این پیشگویی‏
خوب، این، یک پیشگویی قاطع قرآن مجید بود. این پیشگویی، واقع شد. هنگام فتح مکه، تقریباً، آتش جنگ، جز جنگ‏های کمی که بعداً واقع شد، خاموش گشت و امنیّت، در سراسر جزیره مستقر شد.
این آیه، یک مفهومی دارد در مورد اصحاب پیغمبر و یک مفهوم عمومی‏تر دارد در مورد تمام زمان‏ها و یک مفهوم خاصّی دارد که درباره‏ی زمان قیام حضرت مهدی‏علیه السلام است. در قرآن، آیاتی درباره‏ی حضرت مهدی‏علیه السلام است که یکی از آن‏ها، همین آیه‏ی پنجاه و پنجم سوره‏ی نور است.
اوّلاً، مفهوم آیه، عام است: ((وعدالله الذین آمنوا منکم و عملوا الصالحات)) معیار، ایمان و عمل صالح است. بنابراین، در دوران‏های بعد هم، کسانی که ایمان و عمل صالح داشته باشند، در منطقه‏ی خودشان، حاکمیّت پیدا می‏کنند؛ یعنی، اگر در منطقه‏ای حاکم نبود، پس یا ایمان درستی یا عمل صالحی نبوده است.
ما، در انقلاب دیدیم انقلابیان کشور ما، واقعاً، دارای ایمان و عمل صالح بودند، مخصوصاً در آغاز انقلاب، صفای عجیبی بر همه حاکم بود و خداوند هم وعده‏اش را وفا کرد و امنیّتِ پس از جنگ حاکم کرد و ((یعبدوننی لایشرکون بی شیئا)) در حدّ خودش، حاکم شد.
مسئله‏ی مهمّی که در این‏جا است، این است که این آیه، هماهنگی خاصی دارد با روایاتی که از پیغمبر اکرم‏صلی الله علیه وآله بعنوان بشارت بر ظهور مهدی‏علیه السلام آمده است.

فراوانی روایات اهل سنّت‏
برخی، گمان می‏کنند که روایاتی که از طرق شیعه درباره‏ی حضرت مهدی‏علیه السلام آمده، بسیار زیادتر است از روایاتی که از اهل سنّت وارد شده است، در حالی که این طور نیست و برادران اهل سنّت، آن قدر روایات درباره‏ی حضرت مهدی‏علیه السلام نقل کرده‏اند که کتابی به نام ((فی تواتر روایات المهدی)) نوشته شده است؛ موضوع این کتاب، این است که روایاتِ درباره‏ی حضرت مهدی‏علیه السلام متواتر است. روایات حضرت مهدی‏علیه السلام هم در صحاح هست و هم در غیر صحاح.
آنان هم حدیث مهدی‏علیه السلام را متواتر می‏دانند. حدیثی معروف در کتاب منتخب الأثر از صد و بیست و سه منبع نقل شده است که اکثریّت منابع‏اش، از اهل تسنّن است. آن حدیث که همه‏ی ما شنیده‏ایم و هماهنگ بحث ما است، این است که اگر از روزگار، جز یک روز باقی نماند، خداوند، آن روز را طولانی می‏کند تا این که مردی از خاندان حضرت رسول‏صلی الله علیه وآله قیام کند و زمین را پر از عدل و داد کند بعد از آن که ظلم و جور، آن را گرفته باشد.

ظهور حضرت، تکامل نهایی انسان‏
تعبیر ((لو لم‏یبق من الأرض))، اشاره به چه چیز است؟ این، یک سؤال مهمّی است. چرا می‏فرماید اگر یک روز بیش‏تر باقی نمانده باشد، باز هم خداوند این برنامه را انجام می‏دهد؟
عبارت مذکور، اشاره به این است که ظهور حضرت، یک فرمان حتمی و قطعی خداوند است و یکی از نوامیس آفرینش بشر است که اگر نباشد، آفرینش بشر، در واقع، به هدف نهایی نمی‏رسد. خداوند، انسان را برای تکامل آفریده است، جامعه‏ی انسانیّت برای کمال آفریده است. اگر با ظلم و جور، این جامعه نابود شود، پایان پیدا کند، قیامت بر پا شود، بمب‏های اتمی نسل بشر را منقرض کند، هدف آفرینش انسان، و ((ما خلقتُ الجنّ و الإنسَ إلاّ لیعبدونِ)) تأمین نشده است. این‏که می‏فرماید: ((اگر یک روز بیش‏تر از عمر دنیا باقی نمانَد))، اشاره به این است که این، هدف نهایی و قطعی و تغییرناپذیر آفرینش انسان است که شخصی قیام کند و ظلم و ستم را برچیند و دست جهان انسانیّت را بگیرد و به هدف تکامل برساند و حاکمیّت عدل و داد را بر جهان استوار سازد.
چرا می‏فرماید: ((عدلاً و قسطاً))؟ چه تفاوتی میان عدل و قسط است؟ چه تفاوتی میان ظلم و جور است؟ عدالت، نقطه‏ی مقابل ظلم است. یک نفر ظالم، حقوق مردم را غصب می‏کند و می‏شود ظالم، ولی کسی که میان افراد، فرق می‏گذارد، از نظر لغت عرب، اسم‏اش ((جور)) است و نقطه‏ی مقابل‏اش ((قسط)) است. بنابراین، وقتی که قیام می‏کند، نه تنها خودش ظلم نمی‏کند و حقوق مردم را به نفع خودش مصادره نمی‏کند، بلکه اجازه نمی‏دهد که تبعیض باشد. حقِّ همه، پرداخت می‏شود و همگی، زیر چتر عدالت او، به حقّ خودشان می‏رسند. این، در واقع، اوج تکامل در جهان انسانیّت است.
ما، این آیه و روایات را کنار هم می‏گذاریم، در یک جا، خداوند، می‏فرماید:
((وعده داده است به مؤمنانی که عمل صالح دارند که آنان را خلیفه‏ی روی زمین کند و آیین اسلام را تمکین بدهد و پا برجا کند و ناامنی را از بین ببرد و تا آنان بتوانند خالصانه خدا را بپرستند))
پیغمبر اسلام‏صلی الله علیه وآله هم مطابق این صد و بیست و سه روایت چنین وعده‏ای داده است. از این‏جا می‏فهمیم که این آیه‏ی شریف، هر چند در زمان پیغمبر به صورت موضعی پیاده شد و مسلمان‏ها پیروز شدند، هر چند در انقلاب یا حکومت‏های صالح دیگر، مثل حکومت امیرمؤمنان‏علیه السلام پیاده شد، امّا در عین حال، آن اوج تکامل‏اش، در زمان ظهور حضرت مهدی‏علیه السلام است. در آن زمان، تمکین دین در ارض، عمل می‏شود. در قرآن، ((ارض))، گاهی به بخش‏هایی از زمین اطلاق شده و گاهی به تمام زمین اطلاق شده است. بنابراین، بشاراتی که روایات به ما می‏دهد، این است که بالاخره، جهان، به این وضع کنونی باقی نمی‏ماند، بلکه مصلحی می‏آید، رهبری می‏آید، نوری ساطع می‏شود، پیشوایی که جهان را غرق عدل و داد و امن و امان و حاکمیّت توحید خواهد کرد، می‏آید.
در این‏جا، نکته‏ی دیگری هم هست که در روایات اهل بیت‏علیهم السلام به آن اشاره شده است. تعبیری است از امام سجادعلیه السلام که در ذیل این آیه، جمله‏ای فرموده‏اند و با صراحت، نام ((مهدی)) را بردند و سپس کلام‏شان را به کلام پیغمبر و کلام پیغمبر را به کلام خدا، پیوند دادند. آن حضرت، هنگامی که این آیه را تلاوت فرمودند یا در نزد آن حضرت تلاوت شد، فرمود: ((هم – واللّه ! – شیعتنا)). این ((الذین آمنوا و عملوا الصالحات)) که در آیه آمده، شیعیان ما هستند. ((یفعل الله ذلک علی یدی رجلٍ منّا))، این برنامه، در سطح جهان به دست مردی از ما پیاده می‏شود و ((هو مهدیُّ هذه الأمّه))، او، مهدیّ این امّت است که این برنامه را پیاده می‏کند. بعد فرمود:
((وهو الذی قال رسول الله‏صلی الله علیه وآله لو لم یبقَ مِنَ الدّهر إلاّ یوم لَطوّل اللّه ذلک الیوم)).
بنابراین، آیه‏ی پنجاه و پنجم سوره‏ی نور، کلام پیغمبرصلی الله علیه وآله و کلام امام سجادصلی الله علیه وآله، همه، به هم پیوند پیدا می‏کند و یک واقعیّت را روشن می‏کند. آن واقعیّت، حکم قطعی پروردگار است. اگر بدون این باشد، آفرینش انسان، به هدف نهایی نمی‏رسد. آن، هدف نهایی، این است که حکومت عدل و داد بر تمام جهان حکم‏فرما بشود، و توحید، در همه جا، حاکم شود.
در بعضی از روایات داریم:
((لایبقی بیت حجرٍ ولامَدَر)).
((بیت حجر)) اشاره به قصرها و خانه‏های اشرافی است و ((بیت مَدَر))، خانه‏های خشتی گِلی است؛ یعنی، همه، بدون استثناء، در خانه‏هاشان اسلام وارد می‏شود. حالا ممکن است که یک افرادی باشند که در باطن، مشکلاتی در عصر ظهور مهدی‏علیه السلام داشته باشند، ولی حاکمیّت توحید انکارناپذیر است.

ظهور صغرا و ظهور کبرا
مطلب دیگری که لازم است در این ایّام به آن توجّه پیدا کنیم، سخنی است که در بعضی از نوشته‏هایم آورده‏ام و تمایل دارم که عمومی هم عرض کنم، مخصوصاً برای جوانان عزیز. همان‏طور که برای حضرت مهدی‏علیه السلام، یک غیبت صغرا و یک غیبت کبرا است، یعنی درست مانند آفتاب، وقتی می‏خواهد پنهان شود، ابتدا، قرص خورشید پشت افق پنهان می‏شود، ولی هوا نیمه روشن است، و کم کم، این روشنایی برچیده می‏شود و تاریک می‏شود، برای ظهورش هم یک ظهور صغرا و یک ظهور کبرا است، مانند موقعی که آفتاب می‏خواهد طلوع کند، قرص خورشید هنوز پیدا نشده، امّا هوا، نیمه روشن است و بعد خورشید دیده می‏شود. مرحله‏ی غیبت ایشان در دو مرحله واقع شده است و ظهور ایشان هم ظهور صغرا و هم ظهور کبرا دارد. در ظهور صغرا، توجّه مردم به امام زمان‏علیه السلام زیاد می‏شود و همه جا، صحبت از امام زمان‏علیه السلام است و جلسات امام زمان‏علیه السلام، پر شور می‏شود و بحث‏های امام زمان‏علیه السلام، همه جا را می‏گیرد وضع، طوری می‏شود که مردم تشنه می‏شوند و آماده می‏شوند. ما، تصوّر می‏کنیم که در این عصر و زمان، ما إن شاء الله، در بین‏الطلوعین ظهور حضرت مهدی‏علیه السلام قرار داریم. من، فراموش نمی‏کنم پنجاه سال قبل، مؤسّساتی که به نام حضرت مهدی‏علیه السلام بود، خیلی کم بود و کتاب‏هایی که درباره‏ی حضرت مهدی‏علیه السلام نوشته شده بود، به اندازه‏ی امروز نبود، و سخن از مهدی‏علیه السلام، به این گستردگی نبود. اگر کسی، چهل یا پنجاه سال قبل، مسجد جمکران می‏رفت، در بهترین شب‏ها، دَه یا بیست نفر بودند، امّا الان صدها هزار نفر در بعضی از شب‏های حسّاس هستند!

لزوم گسترش بحث مهدویّت‏
ما، به سوی طلوع کبرا پیش می‏رویم. اگر می‏خواهیم به آن ظهور کمک کنیم، این ظهور صغرا را توسعه دهیم! همین بحث‏های مختلف درباره‏ی حضرت را میان جوانان و بزرگ‏سالان و زنان و مردان و مسلمانان و غیر مسلمانان توسعه دهیم و به اینترنت بکشانیم. خلاصه، با امواج، نام مهدی‏علیه السلام را به همه‏ی دنیا برسانیم و این ظهور صغرا را پر رنگ کنیم تا نام حضرت مهدی‏علیه السلام در همه‏ی جلسات، حضور پیدا کند. من، معتقدم، اگر این کار را بکنیم، این، یک مصداق عملی دعای تعجیل فرج می‏شود.
امیدوارم که همه‏ی جوانان عزیز، پیوند قلبی و عاطفی‏شان را، روزبه‏روز، با حضرت مهدی‏علیه السلام بیش‏تر کنند و با او انس بیش‏تر پیدا کنند و عشق بورزند و در جلساتی که به نام حضرت است، بیش‏تر شرکت کنند و کتاب‏های خوبی را که درباره‏ی حضرت مهدی‏علیه السلام نوشته شده است، بیش‏تر مطالعه کنند.

درباره نویسنده