سرمقاله

سرمقاله

سرمقاله
مجتبی کلباسی
بسم الله الرحمن الرحیم

خاتم انبیا، خاتم اوصیا
امام زمان (عج)، ادامه دهنده راه پیامبر (ص) و تحقق‌بخش اصول رسالت‌های الهی او است. آن حضرت، تعالیم پیامبر (ص) را در بخش‌های گوناگون زندگی، عینیت بخشیده و جامه عمل می‌پوشاند؛ چرا که او عصاره نبوت و احیاگر سنت پیامبر (ص) است: و مجدّداً لما عطّل من احکام کتابک و سنن نبیّک…۱
رسول اعظم (ص) درباره سیره آخرین وصیّ خود، حضرت مهدی(عج) می‌فرماید: یقیم الناس علی ملتی و شریعتی و یدعوهم الی کتاب الله عزوجل۲؛ مردم را بر شیوه و شریعت من بر می‌انگیزد و آنان را به کتاب خدای عزوجل فرا می‌خواند.
راه و روش پیامبر (ص)، سرلوحه برنامه‌های حضرت است و این تنها یادگار همه انبیا و اولیا، وارث این معارف و تعالیم، و مجری سازش‌ناپذیر آنها است.
امام صادق(ع) فرمود:
چون مهدی قیام کند، به مسجدالحرام رود و رو به کعبه و پشت به مقام ابراهیم بایستد و دو رکعت نماز گزارد؛ آن‌گاه فریاد برآورد: ای مردمان! منم یادگار آدم، و یادگار ابراهیم، و یادگار اسماعیل، و یادگار محمد (ص)….۳
در سلام به امام موعود آمده است: السلام علیک یا بقیه الله فی ارضه۴؛ سلام بر تو ای ذخیره خدا در زمین!.
این تعبیر، روشنگر راه و رسالت امام موعود (عج) و وارث پیامبر (ص) است. او ذخیره و یادگار همه نیکان و صالحان و اولیای الهی است که در خطی که خدا ترسیم کرده، گام بر می‌دارد و در سراسر زمین، خواست‌ها و آرمان‌های همه درس‌آموزان مَدرس وحی را تحقق می‌بخشد.
از این رو، شناخت رسول اکرم (ص)، پیش‌درآمد شناخت حجت است. در دعایی که امام صادق (ع) به زراره تعلیم فرموده، آمده است:
اللهم عرّفنی نفسک فانک إن لم‌تعرّفنی نفسک، لم‌اعرف نبیک. اللهم عرّفنی نبیّک فانک ان لم‌تعرفنی نبیک، لم اعرف حجّتک. اللهم عرّفنی حجتک فانک ان لم‌تعرّفنی حجتک، ضللت عن دینی.۵
در این دعا، شناخت امام و حجت، در گرو شناخت رسول خدا (ص) معرفی شده است؛ در نتیجه، اگر پیامبر (ص) شناخته نشود، امام و حجت، شناخته نخواهد شد، و اگر کسی حجت الهی زمان خود را نشناسد، گمراه خواهد بود.
امام صادق (ع) می‌فرماید:
کسی که به همه امامان( اقرار کند و امام مهدی(عج) را انکار نماید، مانند کسی است که به همه انبیا اقرار کند؛ و نبوت ]حضرت[ محمد (ص) را انکار نماید.۶
پیامبر اکرم (ص) می‌فرماید:
هر کس قائم از اولاد من را در دوران غیبتش انکار کند، به مرگ جاهلیت مرده است.۷
در روایت دیگری، پیامبر اکرم (ص)، حضرت مهدی(عج) را صاحب پرچم محمدی (ص) و دولتش را دولت احمدی معرفی می‌کند: یظهر صاحب الرّایه المحمدیّه و الدّوله الاحمدیّه…۸
از مجموعه احادیث چنین بر می‌آید که سنت حضرت مهدی (عج)، همان سنت و روش پیامبر اکرم (ص) است. حضرت مهدی (عج) برنامه‌ها و اهداف آن حضرت را پی می‌گیرد و با بهره‌مندی از تعالیم محمدی، حکومت جهانی تشکیل می‌دهد؛ چنان‌که پیامبر اکرم (ص) فرمود: سنته سنّتی، یقیم الناس علی مِلّتی و شریعتی و یدعوهم الی کتاب الله عز و جل.۹
بجا است در سال رسول اعظم (ص)، به تبیین برخی ویژگی‌های مشترک پیامبر اکرم (ص) و امام مهدی(عج) بپردازیم:

۱٫ موعود پیامبران و کتب آسمانی گذشته
همان گونه که پیامبر اکرم (ص) موعود پیامبران گذشته بود: … وَمُبَشِّراً بِرَسُولٍ یَأْتِی مِن بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ…؛۱۰ ]و من (حضرت عیسی(ع) [ بشارت دهنده رسولی هستم که پس از من خواهدآمد و نام او احمد است.
هم‌چنین در آیه دیگری چنین آمده است:
الَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِندَهُمْ فِی التَّوْرَاهِ وَالإِنْجِیلِ …۱۱ ؛ کسانی که از پیامبر امی که او را نوشته شده در نزد آنها در تورات و انجیل می‌یابند، پیروی می‌کنند.
حضرت مهدی نیز موعود ادیان گذشته وانبیای پیشین است. قرآن مجید به صراحت این نکته رابیان کرده است که:
وَلَقَدْ کَتَبْنَا فِی الزَّبُورِ مِن بَعْدِ الذِّکْرِ أَنَّ الْأَرْضَ یَرِثُهَا عِبَادِیَ الصَّالِحُونَ؛۱۲ همانا ما در زبور پس از تورات چنین نوشتیم که زمین را بندگان صالح من به میراث خواهند برد.

۲٫ شکوفا کردن عقل وفکر مردم
امیرالمؤمنین علی‌(ع) درباره نتایج بعثت پیامبر (ص) می‌فرماید: یُثِیرُوا لَهُمْ دَفَائِنَ الْعُقُولِ۱۳؛ برای آنان، گنجینه‌های خردها را استخراج کنند.
امام باقر (ع) درباره قیام حضرت مهدی(عج) می‌فرماید:
إِذَا قَامَ قَائِمُنَا وَضَعَ اللَّهُ یَدَهُ عَلَى رُءُوس الْعِبَادِ فَجَمَعَ بِهَا عُقُولَهُمْ وَ کَملتْ بِهِ أَحْلَامُهُمْ۱۴؛ زمانی که قائم ما به‌پا خیزد، خدا دستان آن حضرت را بر سر بندگان خدا می‌گذارد، در نتیجه عقل‌های مردم مجتمع شده (نیرومند می‌گردد) و آرزوهای آنان به واسطه آن کامل می‌شود.

۳٫ یکسانی پرچم و زره
پرچم مهدی(عج) پرچم رسول الله(ص) و زره او، زره آن حضرت است.
امام صادق (ع) فرمود:
کانی بالقائم علی نجف الکوفه و قد لبس درع رسول الله (ص) … فینشر رایه رسول الله۱۵؛ گویا قائم (عج) را بر بلندای کوفه می‌بینم که زره رسول الله را بر تن کرده، … و پرچم آن حضرت را به اهتزاز درآورده است.

۴٫ همسانی میقات دعوت و قیام
همان‌گونه که بعثت پیامبر اکرم (ص) در شهر مکه بوده و پایه‌های اصلی اسلام، آن‌جا شکل گرفته است، آغاز دعوت و قیام حضرت مهدی(عج) نیز شهر مکه خواهد بود.
حذیفه، درباره مهدی(عج) از رسول خدا (ص) چنین روایت می‌کند: انه یبایع بین الرکن و المقام اسمه احمد و عبدالله و المهدی…۱۶؛ همانا او بین رکن و مقام با مردم بیعت می‌کند. نام او احمد، عبدالله و مهدی است.

۵٫ شناخت مردم از روی علامت ها
امیرالمؤمنین علی (ع) درباره آیه انَّ فی ذلک لآیاتٍ للْمتوسِّمین فرمود:
رسول خدا (ص) مردم را با نشانه‌هایشان می‌شناخت (حقیقت ایمان یا کفر و…) و من و امامان از نسل من، متوسمین تا روز قیامتند (یعنی حقیقت مردم را از روی نشانه‌ها می‌شناسند)۱۷٫

۶٫ تطهیر و پاکسازی
از اهداف پیامبران، پاک ساختن فرد و جامعه از آلودگی‌های فکری و عملی است.
خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَهً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَکِّیهِم بِهَا؛۱۸ ]پیامبر [ از مردم زکات بگیر که به وسیله آن، آنان را پاک کنی و رشد دهی.
در حدیثی قدسی درباره حضرت مهدی(عج) چنین آمده است:
و لاطهِّرنَّ الارض بِآخِرهم من أعدائی و لأملکته مشارق الارض و مغاربها؛۱۹ همانا زمین را به وسیله آخرین آنها از لوث دشمنانم پاک خواهم ساخت و او را بر مشرق و مغرب زمین فرمانروایی خواهم داد.

۷٫ پیامبر (ص) و مهدی(عج) از بزرگان اهل بهشت
رسول خدا(ص) فرمود:
نحن بنو عبد المطلب ساده أهل الجنه رسول الله و حمزه سید الشهداء و جعفر ذو الجناحین و علی و فاطمه و الحسن و الحسین و المهدی(ع)؛۲۰ ما فرزندان عبدالمطلب بزرگ اهل بهشت هستیم، رسول خدا، حمزه سیدالشهداء، جعفر طیار، علی، فاطمه، حسن، حسین و مهدی.

۸٫ هر دو، خاتم هستند
پیامبر(ص) و مهدی(عج) هر دو خاتمند، یکی خاتم الانبیا و دیگری خاتم الاوصیا: مَّا کَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِّن رِّجَالِکُمْ وَلَکِن رَّسُولَ اللَّهِ وَخَاتَمَ النَّبِیِّینَ.۲۱
رسول خدا(ص) فرمود: ألا إنّ خاتم الأئمه منا القائم المهدی۲۲؛ آگاه باشید که خاتم امامان، از ما است که قائم و مهدی است.

۹٫ اجرای عدالت
از اهداف مهم رسالت پیامبر اکرم (ص) و همه پیامبران، اجرای عدالت و مساوات بوده است:
لقد ارسلنا رسلنا بالبیّنات و انزلنا معهم الکتاب و المیزان لیقوم الناس بالقسط؛۲۳ ما رسولان خود را با دلایل روشن فرستادیم و با آنها، کتاب ]آسمانی[ و میزان نازل کردیم، تا مردم، عدالت را برپا کنند.
از اهداف اساسی قیام حضرت مهدی (عج) نیز برپایی عدالت است: فیملأها عدلاً و قسطاً کما مُلئت ظلماً و جوراً.۲۴

۱۰٫ رحمت
پیامبر اسلام (ص) و اهل بیت(، مظهر و تجلی رحمت گسترده الهی‌اند:
و ما ارسلناک الا رحمهً للعالمین؛ و تو را نفرستادیم، مگر رحمتی برای جهانیان.۲۵
در حدیث لوح جابر، در کلام فاطمه زهرا (، از امام مهدی رحمه للعالمین تعبیر شده است. در زیارت آل یاسین نیز آمده است: و الغوث و الرحمه الواسعه؛ ]سلام بر تو ای[ فریاد‌رس و رحمت گسترده ]الهی[.

۱۱٫ ظلم ستیزی
پیامبر خدا (ص) پیش از اسلام، با عده‌ای از جوانمردان مکه، پیمان حلف الفضول را برای یاری ستمدیدگان بست، و زمانی دیگر درباره آن فرمود: شهدته و ما احب ان لی به حمر النعم و لا یزیده الاسلام الاشدهً۲۶؛ من در پیمان حلف الفضول حاضر بودم و دوست ندارم که در عوض آن شتران سرخ موی به من داده شود و اسلام بر آن عهد و پیمان جز تأکید نیفزود.
حضرت مهدی(عج) نیز برای یاری ستمدیدگان تاریخ به‌پا می‌خیزد و زمین را پر از عدل و داد می‌سازد. آن‌سان که در همه عرصه‌ها، عدالت نهادینه شده و ستم، رخت بر می‌بندد. نهادهای قدرت و قانون جهان، دیگر حامی ستمکاران و قدرتمندان نخواهند بود؛ دیگر با حمایت اربابان زور و زر، شیعیان جنوب لبنان قتل عام نخواهند شد، و زنان و کودکان بی‌گناه زیر آوارهای قانا ناله سرنخواهند داد؛ همان‌گونه که حضرت امام حسین(ع) درباره رسالت امام می‌فرماید: ویامن المظلومون من عبادک۲۷٫
واجعله اللهم مفزعاً لمظلوم عبادک و ناصراً لمن لایجد له ناصراً غیرک.۲۸

——————
پی نوشت:
۱ . شیخ عباس قمی، مفاتیح‌الجنان، دعای عهد.
۲ . شیخ صدوق، کمال‌الدین، ج۲، ص۴۱۱٫
۳ . علامه مجلسی، بحارالانوار، ج۵۱، ص۵۹٫
۴ . مفاتیح‌الجنان، زیارت آل یس.
۱ . سید بن طاووس، جمال الاسبوع، ص۳۱۴؛ کلینی، اصول کافی، ج۱، ص۲۳۷٫
۲ . کمال الدین، ج۲، باب۲۹، ح۵٫
۳ . مجلسی، بحارالانوار، ج۷، ص۲۰٫
۴ . کمال الدین، ج۱، ص۵۳۴٫
۵ . کمال الدین، ج۲، ۴۱۱٫
۱۰ . سوره صف: ۶٫
۱۱ . سوره اعراف: ۱۵۷
۱۲ . سوره انبیاء: ۱۰۵٫
۱۳ . نهج البلاغه، خطبه۱٫
۱۴ . کلینی، اصول کافی، ج۱، ص۲۵٫
۱۵ . بحارالانوار، ۵۲، ص۳۲۸٫
۱۶ . شیخ طوسی، الغیبه، ۴۵۴٫
۱۷ . بحارالانوار، ج۱۷، ص۱۴۷٫
۱۸ . سوره توبه: ۱۰۳٫
۱۹ . کمال الدین، ج۱، ص۲۵۵٫
۲۰ . شیخ صدوق، امالی، ص۴۷۵٫
۲۱ . سوره احزاب: ۴۰٫
۲۲ . بحارالأنوار، ص۳۷، ج۲۱۳٫
۲۳ . سوره حدید: ۲۵٫
۲۴ . صافی گلپایگانی، منتخب الاثر، ص۲۴۷٫
۲۵ . سوره انبیاء: ۱۰۷٫
۲۶ . ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱۴، ص۱۲۰٫
۲۷ . بحارالانوار، ج۹۷، ص۷۹٫
۲۸ . مفاتیح‌الجنان، دعای عهد.

درباره نویسنده